Wieś Kraszyce parafia Polanowice XIII wiek

Pierwsza wzmianka o wsi Kraszyce w parafii Polanowice pochodzi z 1298 r.

W tym czasie kapituła kruszwicka zamieniła swą część Kraszyc na wieś Kretkowo (zaginiona miejscowość w parafii Polanowice) i przyległą doń część Kraszyc, z rycerzem Jarosławem z Kretkowa.¹ Jak sądzi B. Śliwiński, dzięki tej zamianie Jarosław zdobył immunitet dla swego majątku.² Za wnuka Jarosława należy uznać Zbrosława z kraszyc, który 29 listopada 1357 roku w kruszwicy świadkował na dokumencie limitacji między wsiami klasztoru mogilińskiego a dobrami klasztoru w Strzelnie.³ Na podstawie imienia Zbrosław J. Bieniak identyfikuje dziedziców Kraszyc jako przedstawicieli rodu Roliców.⁴ W tej samej wsi dziedziczył Stefan z Kraszyc, o którym pierwsza wzmianka pochodzi z 1361 roku.⁵ Jego imię było typowe dla rodu Roliców. W 1369 roku Stefan z Kraszyc otrzymał z nadania króla wieś Chrośno w parafii Kościeszki.⁶

Wnukami któregoś ze wspomnianych Roliców należałoby uznać Zbrosława piszącego się z Kraszyc i Otmianowa i jego brata Wawrzyńca, znanych już na przełomie XIV i XV wieku.⁷ Zbrosław z Kraszyc w 1428 roku nabył od Anny, żony Mieczka z Woli, część Woli Kopydłowskiej.⁸ W 1434 roku żona Zbrosława – Dorota sprzedała cztery łany w Woli Święszkowi z Kleczewa.⁹ Podobnie też za wnuka Zbrosława lub Stefana żyjących w drugiej połowie XIV wieku należy uznać Stefana z Kraszyc, który wystąpił w 1436 roku.¹⁰ Identyfikowany jest przez badaczy ze Stefanem Rolą z Otminowa¹¹, pełniącym w 1440 roku urząd kasztelana ksiąskiego, a w okresie 1443-1454 – podkomorzego inowrocławskiego. S. Szybkowski uważa, że prawdopodobnym ojcem Stefana Roli był Jan z Otmianowa (znany w latach 1399-1410).¹²Własnością Stefana Roli były też wsie królewskie Borkowo i Morza położone w powiecie kaliskim.¹³

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródło: J. Karczewska, Własność szlachecka na pograniczu wielkopolsko-kujawskim w pierwszej połowie XV wieku, Kraków 2010.

1Dokumenty kujawskie i maozwieckie przeważnie z XIII wieku. Nr 60, s. 233-234.

2B. Śliwiński, Rycerstwo kujawskie a biskupstwo włocławskie w XIII wieku. Kontakty majątkowe, Zapiski Historyczne, t. 49, 1984, s. 29.

3Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 3, nr 1366.

4J. Bieniak, Wielkopolska, Kujawy, ziemiałęczycka isieradzka wobec problemu zjednoczenia państwowego w latach 1300-1306, Toruń 1969, s. 58, przyp. 44.

5Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 3, nr 1455.

6Ibidem, nr 1628.

7S. Szybkowski, Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370-1501), Gdańsk 2006, s. 690,

8Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 11, nr 1986.

9Archiwum Pańswtowe w Poznaniu, Poznań Gr. 1, k. 152.

10Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Strzelno Kl. B 1, k. 40v.

11Archiwum Państwowe Poznań, Gr. 1, k. 152., S. Szybkowski, Kujawska szlachta urzędnicza..., s. 690.

12Ibidem.

13Archiwum Pańswtowe w Poznaniu, Poznań Gr. 1, k. 152.

Powstanie Uzdrowiska w Ciechocinku 1836 r.

Ksawery Niemojewski był właścicielem Ciechocinka w XIX w. Po jego śmierci osada trafiła do rąk córek: Barbary i Ksawery. Barbarę pojął za żonę Józef Zawadzki członek Rady Obywatelskiej Księstwa Warszawskiego. Zawadzki w ramach posagu otrzymał połowę majątku Barbary, drugą część nabył od Ksawery, zamężnej z Celińskim. W 1823 r. Konstanty Wolicki, mineralog, działacz społeczny, przedsiębiorca, zakupił od zawadzkiego dwie włóki ziemi wraz ze źródłami solankowymi, które po dwóch latach przekazał Skarbowi Królestwa Polskiego. W ten sposób Królestwo stało się właścicielem ciechocińskich dóbr naturalnych. W 1824 r. Wolicki na mocy porozumienia zawartego z przewodniczącym Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu Królestwa Polskiego, księciem Konstantym Druckim-Lubeckim, rozpoczął budowę warzelni soli, którą finansował Skarb Państwa. Zakład warzelniczy wraz z tężniami uruchomiono w 1833 r. Trzy lata później, w 1836 r., urządzono pierwsze łazienki w tzw. austerii rządowej, znajdującej się w dzisiejszym Parku Zdrojowym. Moment ten przyjmuje się za oficjalną datę powstania uzdrowiska.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: APT OW, Komitet Zarządzający Zakładem Wód Mineralnych w Ciechocinku z lat 1842-1914, sygn. 1; APT OW, Akta dr. Med. Tadeusza Rejmanowskiego z Włocławka 1919-2007, sygn. 5;  Ziemia Kujawska XXV, Inowrocław-Włocławek 2016, artykuł: R. Górski,Geneza, rozwój i zakres działania administracji Uzdrowiska Ciechocinek, fot. uzdrowiskociechocinek.pl

Dwór w Ostrówku

W Ostrówku, w gminie kruszwickiej istniał w XIX wieku dwór, który jest zapisany w rejestrze zabytków nr: 92/A z 18.12.1981 r. W okolicy wsi Ostrówek znajdują się miejscowości: Złotowo, Mietlica, Połajewek, Popowo i Rzeszynek.

Niegdyś do wsi należał Ostrówek Szlachecki, Ostrówek Królewski oraz Ostrówek – dworek włościański, którego właścicielami od 1834 roku byli Dionysiusz Theophil von Milcki z siostrą Praxidą Kraszkowską (1835-1863). Następnie przejął obiekt Joachim von Milicki (1864-1875), a w 1876 do 1919 roku posiadłość należała do Kazimierza Trzebuchowskiej, w 1919 roku posiadłością zajmowali się Miliccy. Dwór zbudowany był z czerwonej cegły na planie prostokąta. Posiadał piwnice. Dziś zaniedbany obiekt znajduje się w kompletnej ruinie. Dwór znajdował się w okolicy parku z tego samego okresu.

Źródła:

http://www.polskiezabytki.pl/ Fot. Marek Kujawa (2009 r.)

Gwiazdor na Kujawach

O świętym Mikołaju słyszało chyba każde dziecko na Kujawach. Nasze pociechy nie wiedzą jednak, że święty Mikołaj był postacią historyczną i pochodził z Licji, prowincji Cesarstwa Rzymskiego, położonej w Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym. Urodził się około 270 r., był prześladowany za Dioklecjana i Maksymina Dai (303-313). Został biskupem Myry – stolicy tej prowincji (dzisiejszej Demre w Turcji). W zapiskach znajdziemy, że brał udział w soborze w Nicei w 325 r. i zmarł kilkanaście lat później, dnia 6 grudnia. Data stała się dniem wspomnienia jego świętości w liturgii, dziś dniem świętego Mikołaja, kiedy to można znaleźć prezent w bucie.

Kult świętego rozpoczął się w Licji. Historyk G. Anrich podkreśla, że wśród znanych imion w tamtym okresie Mikołaj występował bardzo często po śmierci biskupa. Musiał być wyjątkową osobą skoro wielu mężczyzn nosiło jego imię. W V i VI wieku nosił je co piąty mężczyzna, jak podają źródła z tego okresu. W innych prowincjach imię nie było jeszcze tak popularne.

Opat z klasztoru w Licji (około 585 r.) o tym samym imieniu wymienił świętego w „Żywocie”. Nazwał go „sławetnym” i „czcigodnym praojcem”. Opisał także grób położony pod bramą Myry, leżał wśród męczenników, chociaż sam nim nie był. Do tego grobu przybywały liczne pielgrzymki 6 grudnia. W tym dniu zbierali się także wszyscy biskupi Licji. Kult świętego rozpowszechniał się bardzo wcześnie. Za cesarza Justyniana w VI wieku wybudowano kościół pod jego wezwaniem w Konstantynopolu. 

Z tego czasu pochodzi najstarsze opowiadanie o biskupie z Myry. Anonimowy tekst o tym, jak uratował trzech dowódców niesłusznie skazanych na śmierć (za panowania Konstantyna Wielkiego). Mikołaj zjawił się władcy we śnie i przekonał go do zaniechania surowej kary. W innej opowieści usłyszeć można było, jak to Mikołaj w czasie burzy na morzu ocalił tonących  żeglarzy; ratował tych, którzy zabłądzili; ratował od napaści; przegnał wilki; przywracał do życia; uzdrawiał;  obdarowywał prezentami. Był czczony w Rosji, gdzie stał się patronem, jego zwolennikiem był Car Mikołaj I. 

Jak stał się Gwiazdorem Święta Bożego Narodzenia? Był znany z wielu cudów, jednak najbardziej znany stal się z opowieści, w której udziela pomocy ubogiemu mieszkańcowi Myry, którego córki nie mogły wyjść za mąż, gdyż nie było go stać na posag dla nich. Mikołaj podrzucił im wówczas ukradkiem większą sumę pieniędzy. W ten sposób uratował dziewczyny i samego ojca. Ten i kilka podobnych czynów stały się wyróżnikiem świętego. Później w średniowieczu, na Zachodzie, był przykładem dobroci chrześcijańskiej, patronem akcji charytatywnych. Pod jego patronatem zaczęto zbierać datki dla ubogich, przykładowo na stypendia dla studentów, które rozdawano 6 grudnia. Później zaczęto go wiązać z 24 grudnia. Podarki, zwłaszcza w tradycji wschodniej rozdawano w Boże Narodzenie.

Mimo to nie wszędzie wpasował się w dniu Bożego Narodzenia, miał przecież swoje święto 6 grudnia. Były i są regiony, gdzie podarki przynosi Jezus (przykładowo Czechy). Zwłaszcza w czasie reformacji, utrzymywano tę tendencję, nie uznając świętych. Prezenty przynosił też Anioł (przykładowo Austria), był także „człowiek bożonarodzeniowy”.

W tradycji staropolskiej zwyczaj przynoszenia podarków zaczerpnięty został od sąsiadów w XVII i XIX wieku. Dlatego dziś mamy różne tradycje wigilijne, co było zależne od obszarów zaborów pruskiego, austriackiego czy rosyjskiego. Nowe granice po odzyskaniu niepodległości pozostawiły pewne różnice w tradycji wigilijnej.

I tak na Podlasiu i centrum Polski prezenty pod choinkę przynosi święty Mikołaj, w Krakowie czyni to aniołek, a św. Mikołaj , ubrany w strój biskupi, składa wizyty i wręcza prezenty w swój dzień – 6 grudnia lub w nocy z 5 na 6 grudnia w tajemnicy podkłada je pod poduszkę, do butów i skarpet. Na śląsku tę funkcję pełni Dzieciątko Jezus, a w Wielkopolsce i na Kujawach, a także Kaszubach i na Pomorzu zachodnim w tym dniu zjawia się Gwiazdor(orędownik niemieckiego „człowieka bożonarodzeniowego”, ale nawiązujący do polskiej gwiazdki, jaka pojawiła się na niebie; sama Wigilia bywa powszechnie nazywana Gwiazdką). Święty Mikołaj, nie wszędzie rozdaje prezenty dwukrotnie ale stał się symbolem Bożego Narodzenia oraz rodzinnej, radosnej, pełnej dobra i ufności atmosfery tego święta.

Należy także wspomnieć o nowej wizji św. Mikołaja, powstałej w XIX wieku w Stanach Zjednoczonych. W 1809 roku, pisarz i miłośnik folkloru W. Irving napisał „Historię Nowego Roku”. Opisał zwyczaj mikołajkowy z XVII wieku obchodzony przez Holendrów. Zachowywali oni zwyczaj obdarowywania się prezentami w dzień św. Mikołaja, który nazywali Sinter Klaas (potem słowa zostały przekręcone przez Anglików i Amerykanów, wymawiali je Santa Claus). Irving stworzył bajkową postać Mikołaja; zdjął szaty biskupie, wchodził przez komin, palił fajkę i latał na skrzydlatym rumaku. Ten obraz powielali poeci dziecięcy, a potem pojawił się w kreskówkach w XX wieku. Mikołaj nie nosił już szaty biskupiej i mitry na głowie, odłożył także pastorał. Teraz prezenty przynosił wielki krasnal w czerwonym płaszczu, w czapce z pomponem i co raz bardziej przypisywano mu baśniowe, wymyślone funkcję. W czasach komunistycznych, próbowano iść jeszcze dalej i stworzono Dziadka Mroza, który wręczał prezenty w Nowy Rok. W Europie pojawiły się kolejne zmiany komercyjne w wyglądzie świętego, zaczęto przypisywać mu także pomocników, czasem ubranego na czarno, czasami z rogami na głowie, taki pomocnik karał niegrzeczne dzieci i dawał im rózgi. W Austrii pojawił się Krampus, który porywał niegrzeczne dzieci do wielkiego kosza, w innych krajach zwał się Pere Fouettard (Chłoszczący Ojciec), Zwarte Piet, czy Czarny Piotruś.

Znając historię obyczajów, warto jednak wrócić do najstarszej tradycji i do prawdziwego św. Mikołaja, tego historycznego. To on jest przedstawicielem chrześcijaństwa, przedstawia dobroć i pokazuje jak nieść pomoc ubogim, uwięzionym, sierotom i wdowom. Jest przykładem bezinteresownej miłości i jeszcze na długo powinien zostać symbolem ponadczasowej kultury na naszej ziemi i w naszej tradycji.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie publikacji księdza J. Naumowicza, Święty Mikołaj z Myry, grudzień 2017 r. Fot. 1. i 2. Św. Mikołaj, nastawa ołtarza z katedry w Monaco; 3. Współczesny Santa Claus w: kartka świąteczna.