Gniezno po ataku Brzetysława

Po najeździe Brzetysława Gniezno zostało odbudowane, szybko zapełniło się ludnością i nowymi domami. Przynajmniej do połowy XIII w. miasto pozostało ośrodkiem polityczno-administracyjnym Wielkopolski.

Rolę arcybiskupstwa gnieźnieńskiego podkreślała koronacja w Gnieźnie w 1076 r. Akt ten świadczył o ogromnym znaczeniu politycznym, wskazywał na odbudowę państwa i jego niezależności od Niemiec. Koronacja odbyła się z wielkim splendorem, według źródeł brało w niej udział 12 biskupów, czyli więcej niż przebywało w Polsce.

Za czasów Władysława Hermana (1079-1102) katedra gnieźnieńska spłonęła. Szybko została odbudowana, w roku 1097 świątynie konsekrowano. Do łask przywrócił władca syna Zbigniewa, któremu powierzył zarząd nad Kujawami i Wielkopolską. Drugi syn, Bolesław objął Śląsk i Małopolskę. Ojciec zostawił sobie Mazowsze. Po śmierci Hermana doszło do wojny między synami, w toku której Bolesław opanował Gniezno.

W zjednoczonej po wygnaniu Zbigniewa kraju monarchii Gniezno odgrywało dużą rolę ideologiczną. Był to czas wzrostu kultu św. Wojciecha, uznawanego za patrona Polski. W tym okresie, w roku 1170 zamówiono drzwi spiżowe dla katedry z legendą świętego. Gniezno stanowiło też ogromną rolę polityki pomorskiej Krzywoustego, stanowiło ono ośrodek działalności misyjnej na Pomorzu Zachodnim. Kierunkiem misjo zajmował się biskup bamberski Otto.

Gniezno w okresie rozbicia dzielnicowego trafiło pod zarząd ambitnego księcia, Mieszka III. Było w tym czasie stolicą Wielkopolski. Miasto rozwijało się prężnie, mimo kłopotów w roku 1192, kiedy to gród uległ pożarowi w wyniku walk wewnętrznych. Miasto odbudowało się i rozkwitło gospodarczo. Mieszko uważał Gniezno za idealne miasto na stolice całego kraju, współpracował w tym czasie z arcybiskupem.

Po śmierci Mieszka Starego rządy w Wielkopolsce objął jego syn Władysław Laskonogi (1202-1231). Rywalizował on z księciem Konradem Mazowieckim i księciem wrocławskim Henrykiem Brodatym o Kraków. Ostatecznie Gniezno wpadło w ręce jego bratanka Władysława Odonica i miasta już Laskonogi nie odzyskał.

Większość dokumentów z lat 1208-1245, powstała w Gnieźnie, co świadczy o tym, że miasto nadal ciszyło się mianem ważnego ośrodka administracyjnego. Dopiero syn Władysława Odonica – Przemysł I (1220-1257) dał pierwszeństwo Poznaniowi.


Przemysł i zjednoczył Wielkopolskie pod swymi rządami. Później podzielił się księstwem ze swym bratankiem Przemysłem II (1257-1296), który po śmierci stryja stał się jedynym władcą tej dzielnicy, a pod koniec życia – królem.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródło: J. Topolski, Gniezno, Zarys dziejów, Poznań 1979; fot. zabytkowe drzwi Katedry w Gnieźnie, arch. gnieźnieńska.