Wiedzę o Kruszwicy czerpiemy dziś z wszelkich dostępnych źródeł. archiwalnych. Nie zachowało się ich wiele, ale te, które przetrwały mogą wiele opowiedzieć o dawnych interesach szlachty. Interesujące, że część dokumentów przetrwała nawet 700 lat, a z kopi tych materiałów możemy odczytać nazwiska związane z np. transferami majątków.
Jednym z takich pism jest wzmianka o Janie, prepozytorze kruszwickim i kapelanie kaplicy św. Wincentego. W piśmie z pieczęciami, oznajmia, że otrzymał dożywotnio od mistrza pruskiego Ludwika von Baldersheima, wieś. Dokument znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych i datowany jest na 1265 r. znajdziemy go pod sygnaturą 1/1/0/-/587.
Z 1306 r. pochodzi inne pismo, które informuje nas o odbiorze 100 grzywien, otrzymanych od klasztoru cystersów w Byszewie za nabytą wieś, przez Chebdę kasztelana kruszwickiego i Inisława Kasztelana michałowskiego. Sygnatura pisma 6/437/0/1/41 w posiadaniu Archiwum Państwowego w Bydgoszczy.
W tym samym zasobie znajdują się wzmianki o Macieju, biskupie włocławskim i o kapitule kruszwickiej z 1351 r. (syg. 6/448/0/1/22 APB); a także inna wzmianka o braciach Stefanie i Wojciechu, dziedzicach Trlonga, którzy robią interesy z Janem archidiakonem kruszwickim. Ostatnie pismo datowane jest na 1379 r. (6/443/0/1.1/7 APB).
W czterech pismach datowanych na 1265, 1306, 1351 i 1379 r. dowiadujemy się kto brał udział w zakupie i sprzedaży majątków na Kujawach. W tym okresie bardzo często osady i ziemia przechodziły z jednych rąk do drugich.
Więcej podobnych informacji znajdziemy z następnego stulecia. Do dzisiejszych czasów przetrwały pisma Władysława Jagiełło króla Polski, Jana z Oporowa, starosty kruszwickiego (1466), ocalały Księgi ziemskie kruszwickie z lat 1434-1692, w których znajdziemy wpisy dokonywanych przez strony w sprawach tzw. niespornych i spornych, wpisy wydawanych przez sądy w sprawach należących do ich kompetencji, wpisy królów i książąt polskich wydawanych dla miast, instytucji wyznaniowych i osób prywatnych, dokumentów związanych z parlamentaryzmem staropolskim, a także dokumentów wystawianych przez osoby prywatne (AGAD sygn. 1/78/0).
Istnieją także dokumenty z prośbą o ukaranie złoczyńców tj. Marcina, na którego złożył skargę Jan, kasztelan kruszwicki do rady miasta Torunia (1410-1430, sygn. 69/1/0/1/1185). Prośby o pomoc w odzyskaniu spadku, sprawa z 1453 r. dotycząca Andrzeja z Kretkowa, kasztelana kruszwickiego i starosty przedeckiego, skierowana do rady miasta Torunia.
Szlachta prosiła także o pomoc w sprawach sądowych dla swych znajomych. O taką pomoc prosił Jan Kościelecki, kasztelan kruszwicki, podkomorzy dobrzyński, starosta bydgoski dla Mikołaja z Solca. Prośba także została skierowana do rady miasta w Torunia w 1483 r. (sygn. 69/1/0/1/2399).
Tenże Jan Kościelecki, kasztelan kruszwicki, pisał do burmistrza i rajców miasta Torunia w sprawie Andrzeja mieszczanina ze Świecia, także pokrzywdzonego w sprawie sądowej. Kościelecki w 1482 r. prosił także o wypłacenie należności, którą był winien Janowi Ozegali Jakub Oppa. Pismo skierowane było do rady miasta w Gdańsku. Kościelecki pisał również o stratach jakie Polska strona odnosiła w czasie katastrof i wojny. Przykładem jest zawiadomienie wysłane do rady torunia o zniszczonym zamku w Świeciu i mostu z roku 1482 (sygn. 69/1/0/1/2379 Bydg.).
Sporami ziemskimi zajmowali się oprócz kasztelana, kanonicy kruszwiccy. Sprawy jednak dotyczyły podległych kościołowi majątków. Przykładem jest spór Jana z Grabia i Jana z Bydgoszczy, tamtejszego pasierbema.
Do ciekawszych pism należą rekomendacje na stanowiska. I tak Czaser, burgrabia kruszwicki i Dobiesław, pan Sułkowa oraz Paszko z Trzymsza rposili o pracę dla krawca Janusiusa, a właściwie wystawili mu rekomendacje w 1430 r.
Z 1553 r. zachowały się pieczęci miast polskich, własność Zofii Piłsudskiej z Kruszwicy, w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych (sygn. 1/372/0/2/K.288). Znajdziemy także teksty związane ze starostwem kruszwickim (XV w.) i pisma królów polskich np. dokument Zygmunta III, króla polski, akt zatwierdzający z ksiąg grodu kruszwickiego i d.d. Kruszwica 5.XII.1592 r.
Znajdujemy pisma z późniejszych lat tj. ekstrakt akt sądu grodzkiego kruszwickiego z 1638 r. Pismo Stanisława Augusta, króla Polski dotyczące mianowania kandydatów, na kasztelanię kowelską Piotra Sumińskiego. Kasztelania kowelska znalazła się wśród vacatów po przejściu kasztelana Józefa Brzezińskiego na kasztelanię kruszwicką. Zachowały się informację w księdze kruszwickiej grodzkiej z lat 1748-1751, w księdze grodzkiej kruszwickiej rejestr spraw z 1752-1764 (sygn. 1/449/0/-/058). Mamy też podgląd do opisów ksiąg grodzkich Inowrocławia i Kruszwicy z procesów klasztoru przeciw sąsiadom graniczącym. Większość część aktów zawiera sprawę przeciw Niemojewskim o granice wiosek Łojewo i Szarlej z czasów 1630-1650, są też dotyczące procesu w Inowrocławiu.
Z XIX w. zachowały się informację z akt. kościelnych: rzymskokatolickich, ewangelickich i mojżeszowych. Wszystkie informacje znajdziemy w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy Oddziale w Inowrocławiu. Podobnie jest z aktami urzędu cywilnego. Najwcześniejsze datowane są na 1818 r. (sygn. 7/93/0 ApwB OwI), akta USC od drugiej połowy XIX w. do 1935 r. (sygn. 7/184/0). W Archiwum odnajdziemy około 124 teczek akt, wśród których znajdują się projekty techniczne i mapy dotyczące Kruszwicy i okolic.
Opracowanie B. Grabowski, na podstawie dokumentów zebranych w Archiwum Państwowym w Bydgoszczy.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz