Przepiękna legenda o założeniu przez Lecha Gniezna mówi, o gnieździe orłów i stąd wywodzi się jak sądzono nazwa grodu. Niektórzy badacze twierdzili, że nazwa pochodzi od określenia „Kniezno” (kniez-książę). Dokładniej tą problematyką zajmował się S. Rospond, który uważał – „Gniezno” za nazwę topograficzną, odzwierciedlającą właściwości terenu.
Gród gnieźnieński i osada, były położone w strategicznym miejscu, otoczone wodami i lasami. Jeziora Winiarskie, Bielidło, Jelonek i Święte tworzyły przed tysiącem lat jeden wielki kolisty zbiornik wodny, okalający niemal całkowicie przyszłe miasto. Jedyny dostęp do grodu istniał od strony wschodniej. Z czasem jeziora wysychały i tworzyły bagna. Od północy gród i osadę miejską otaczał płynący przez bagna strumień, który tworzył stawy.
Teren nie był zbyt urodzajny ale znakomicie spełniał funkcje obronne. Gniezno w zaledwie 100 lat od założenia urosło do rangi czołowego ośrodka politycznego powstającego nowego państwa.
H. Łomiański ustalił, że gród gnieżnieński w czasach jego założenia otaczało wiele osad. Były to położone w odległości 10-14 km: Szemborowice, Mikołajewice, Dziekanowice, Bojanice i Dębowice. Najszybciej osadnicy zbliżyli się do Gniezna od strony Równiny Wrześińskiej. Nowaszyce, istniejące już w owych czasach, odległe były od Gniezna jedynie 6 km.
Założenie miasta około VIIII w. zapoczątkowało więc wybudowanie na Wzgórzu Lecha grodu książęcego i przyległego (od południa) podgrodzia. Archeolodzy twierdzą, że budowa była zaplanowana szczegółowo: przestrzennie i w detalach konstrukcyjnych. Gród stanowił zespół budynków drewnianych (konstrukcja zrębowa), z siedzibą księcia. Podgrodzie było również zespołem budynków drewnianych (mieszkalnych i gospodarczych), w których mieszkali głównie rzemieślnicy i ludzie związani z obsługą grodu. Na terenie grodu (lub podgrodzia) istniało zapewne miejsce kultu pogańskiego, którego patronem był najprawdopodobniej sam książę. Na terenie podgrodzia znajdowała się łaźnia parowa – powszechne urządzenie na terenach naszych przodków. Nie brakowało na grodzie i podgrodziu studni.
Obiekty budowlane chronione były wałem drewniano-ziemnym. Gród miał kształt prostokąta o wymiarach około 110 na 75 m, podgrodzie było nieco mniejsze. Szerokość wału otaczającego gród i podgrodzie liczyła u spodu około 20 m, zaś wysoki był on na 12 m. Jego konstrukcja była bardzo mocna; K. Żurowski nazwał go monumentalną budowlą okresu. Kolejne warstwy drewna przykrywane były warstwami ziemi, która pokrywała również stoki wału, stanowiąc zabezpieczenie przed spaleniem. Ilości drewna zużyte do budowy były ogromne. Do budowy 1 m bieżącego wału potrzeba było około 45m3 drewna dębowego. Niektóre kłody sięgały 50 cm grubości. Cały wał, jak oblicza G. Mikołajczyk, posiadał około 17 tys. m3 drewna, zaś wały podgrodzia – odpowiednio 12, 23, 14 ty. M3, czyli 70 tys. m3 drewna. Całość wału składała się z pewnej liczby wąskich stosów drewna, oddzielonych od siebie legarami biegnącymi wzdłuż wału. Sposób ułożenia beirwion (przekładka) był dwojaki: były one kładzione raz poprzecznie, a raz równolegle do linii wału. Konstrukcja wewnętrzna wzmocniona była systemem haków. Ich funkcje spełniały zachowane przy niektórych kłodach części konarów bocznych. Ośrodek grodowy składał się w 850 r. z 4 członów: grodu, 2 podgrodzi silnie ufortyfikowanych oraz – również umocnionej osady przygrodowej. Obiekt warowny otoczony był fosą z wodą.
Kto zarządzał grodem gnieźnieńskim? Na to pytania odpowiedział Gall Anonim, na podstawie zapisków kronikarza można stworzyć listę książąt piastowskich rezydujących w Gnieźnie. Nie znamy z imienia władcy z pierwszej połowy IX w., ani poprzedników Siemowita z drugiej i trzeciej ćwierć IX w. Znany jest z imienia Leszek (Lestek) i panujący w połowie X w. Siemomysł; dalej Mieszko od roku 992 oraz Bolesław Chrobry w latach 992-1025, a także panujący Mieszko II w okresie 1025-1034.
Idąc dalej za Łomiańskim, Gniezno pełniło funkcję stolicy formującego się państwa po zakończeniu walk o władzę plemienną. Były to walki między dynastią Popiela (nie mającego nic wspólnego z Kruszwicą) a dynastią piastowską. Zwycięski Siemowit rozszerzył swe panowie na całą Wielkopolskę.
Opracowanie B. Grabowski, źródła: H. Łowmiański, Początki Polski, piąty tom i Dzieje Wielkopolski, pierwszy tom, Poznań 1969; J. Topolski, Gniezno, Zarys Dziejów, Poznań 1979; G. Mikołajczyk, Początki Gniezna, Warszawa-Poznań 1972.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz