Zabytkowy kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Rocha w Lubieniu Kujawskim (1886)

Na terenie miasta Lubień Kujawski znajdował się kościół pw. św. Katarzyny, którego metryka sięga XIV w. Obiekt był drewniany, jak większość budowli w Lubieniu w omawianym okresie. Kościół został zniszczony, a jego miejsce zajęła nowa świątynia, również drewniana pod tym samym wezwaniem (1630 r.). Fundatorem budowy świątyni był Arnold Kryski. Budowla przetrwała do 1827 r., kiedy to zawaliła się wieża kościelna. W 1839 r. przy kościele wybudowano szkołę: drewniany, dwuizbowy dom, w którym wikariusze mieli uczyć dzieci. Później szkoła mieściła się w wynajmowanych domach. Próbowano wyremontować wieże ale nieskutecznie i w 1884 r. podjęto decyzje o budowie murowanego kościoła. Świątynie wybudowano według projektu warszawskiego architekta - Artura Goebela. Prace budowlane trwały do 1886 r., wykończenie wnętrza zajęło kilka lat. Konsekracji dokonano w 1909 r. kościół otrzymał nowe wezwanie Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Rocha i znajduje się przy Placu Wolności 15.

Obiekt położony jest przy płn.-wsch. pierze trójkątnego rynku miejskiego, przy przecięciu drogi krajowej (nr 91) i ul. Wojska Polskiego. Budowla stoi w miejscu dawnej drewnianej świątyni, co potwierdza usytuowanie prezbiterium w kierunku wschodnim.

Kościół parafialny wniesiono w stylu neoromańskim, wnętrze posiada kilka cech neogotyku. Budowlę osadzono na planie wydłużonego prostokąta, który krzyżuje się z płytkim transeptem. Korpus składa się z: trzech naw, pięciu przęseł i posiada układ podobny do bazyliki. Świątynia od wschodu zamknięta jest ścianą prostą z dwiema przybudówkami zamykającymi się trójbocznie, mieszczącymi kaplice św. Rocha oraz zakrystię. Od strony zachodniej znajduje się wieża na planie kwadratu, którą (od północy i południa) ujmują dwie wieżyczki schodowe.

Wejście umiejscowiono w części centralnej wieży i ujęte jest w portyk, zwieńczony trójkątnym dachem. Wnęka, zamknięta łukiem, spoczywa na dwóch kolumnach. Ponad drzwiami znajduje się półkolisty tympanon. W górnych kondygnacjach wieża przybiera kształt ośmiokątny, przykryty stożkowatym dachem. Na połączeniu nawy głównej i prezbiterium ulokowano małą wieżyczkę na sygnaturkę. Wnętrze nawy głównej przykryte jest pozornym sklepieniem kolebkowym, natomiast nawy boczne stropami płaskimi. Nawy oddzielone są arkadami wspartymi na żeliwnych kolumnach.

Środek zdobi polichromia figuralna z końca XIX w., nawiązująca do sztuki ludowej. Transept zdobią cztery witraże zaprojektowane przez Jana Rosena przed 1939 r., pochodzące z dawnej kaplicy dworskiej. W kościele znajdują się także epitafia, m.in. Walentego Waliszewskiego i jego żony.

Oprac. B. Grabowski, na podstawie art. Michał Horbowicz, OT NID w Toruniu, 22-11-2015 r., NID rejestr zabytków art. W. Kwaitkowska, Niedziela.pl, Wędrując po parafiach, Lubień Kujawski, 12/2004; Spacer historyczny po Lubieniu Kujawskim na: https://szlakikultury.ariari.org fot. ze strony miasta.