Kowal w czasie II wojny światowej

Ofiarami II wojny światowej byli mieszkańcy Kowala narodowości polskiej, a także żydzi polscy. Dziesiątki osób zginęło w wyniku działań wojennych oraz w Niemieckich obozach i więzieniach. W czasie okupacji Niemcy rozebrali jeden z ostatnich zabytków miasta – kaplicę św. Rocha, znajdującą się u zbiegu ulic Kościuszki i Wojska Polskiego. Po zakończeniu wojny Kowal liczył około 3000 mieszkańców. 

Cmentarz żydowski i synagoga zostały zniszczone w czasie okupacji. Żydzi wymordowani przez Niemców. Z 1300 mieszkańców Kowala pochodzenia żydowskiego po wojnie wróciło z gett i obozów zaledwie 13. Dla uczczenia ich pamięci w 2003 r. samorząd miasta z Żydowskim Instytutem historycznym zorganizował w budynkach szkolnych przy ulicy Piwnej wystawę na temat holokaustu w Kowalu. 

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: biuletyn informacyjny: Kowal, Miasto Królewskie, drukarnia DIX na zlecenie Urzędu Miejskiego w Kowalu.

Kowal XV-XIX wiek

Dodaj napis

W roku 1519 król Zygmunt Stary dokonał drugiej lokacji miasta na prawie chełmińskim, które na początku XVII wieku liczyło 240 domów (około 1140 osób). W drugiej połowie XVII wieku, po potopie szwedzkim, w Kowalu zostało jedynie 30 domów. Odbudową zamku zajął się starosta Morsztyn. Kowal nie wrócił już jednak do dawnej świetności. Znalazł się w zaborze pruskim w latach 1807-1815 w granicach Księstwa Warszawskiego, a od 1815 r. - był częścią Królestwa Polskiego. W tym czasie miasto pełniło funkcję ośrodka handlu, głównie zbożem oraz rzemiosła. W końcu XVIII wieku i na początku XIX wieku z pejzażu miasta zniknęły niektóre budowle. W latach 90-tych XVIII wieku rozebrano zamek, a w 1804 r. kościół św. Mikołaja. W 1824 r. rozebrano kościół św Fabiana i Sebastiana, natomiast w 1832 r. spalił się kościół św. Ducha.

W roku 1836 zlikwidowany został powiat kowalski, a w roku 1870 – w ramach represji po upadku powstania styczniowego – Kowalowi odebrano prawa miejskie. Ponowne uzyskanie praw miejskich nastąpiło po odzyskaniu niepodległości w 1919 r.

W okresie międzywojennym Kowal stanowił znaczący ośrodek rzemieślniczy i handlowy. Istniały tu młyny, wiatraki, tartaki i olejarnie. Życie gospodarcze ożywiały cotygodniowe targi oraz jarmarki. Pod względem materialnym najbardziej znaczącymi i trwałymi osiągnięciami tych lat były:budynek szkolny przy ulicy Kazimierza Wielkiego – późniejszy Zespół Szkół im. Kazimierza Wielkiego oraz Dom Ludowy, który dał początek remizie straży pożarnej. 

W okresie międzywojennym miasto liczyło około 4000 mieszkańców. Na obrzeżach Kowala znajdowały się trzy cmentarze: katolicki, żydowski i ewangelicki. 

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: biuletyn informacyjny: Kowal, Miasto Królewskie, drukarnia DIX na zlecenie Urzędu Miejskiego w Kowalu.

Kowal XII-XV wiek

Nie znamy dokładnej daty powstania Kowala. Możliwe, że osada istniała już w początkach kształtowania się naszej państwowości. Długosz pisał, że na wyspie Krzewiata, znajdował się gród warowny, a w jego pobliżu osada służebna zamieszkiwana w większości przez rzemieślników (kowali), wykonywających posługi na rzecz grodu.

Pierwsza wzmianka źródłowa o Kowalu pochodzi z 20 stycznia 1185 r. Wówczas książę mazowiecki Leszek wydał dokument, w którym nadał kanonikom włocławskim wieś Kowale wraz z kościołem. W XIII wieku książę Kazimierz Kujawski traktował Kowal jako jedną ze swych rezydencji. W latach 1242-1252 wydał tutaj kilka ważnych dokumentów. 

Na początku XIV wieku Kowal stał się siedzibą kasztelanii. Dnia 30 kwietnia 1310 r. na zamku w Kowalu urodził się przyszły król Kazimierz III Wielki. W czasie wojny z Władysławem Łokietkiem Krzyżacy dwukrotnie, w 1327 i 1331 r., napadali i zniszczyli zamek w Kowalu wraz z osadą, a w 1332 r. zajęli Kujawy, ustanawiając w Kowalu komturie.

Kowal wrócił do Polski po pokoju kaliskim w 1343 r. Kazimierz Wielki odbudował i wzmocnił zamek. Nadał także Kowalowi prawa miejskie, magdeburskie lokując go na 52 łanach. Znaczenie miasta wzrosło wraz z rozwojem handlu między miastami krzyżackimi i Rusi. Kowal leżał na szlaku wiodącym z Torunia do Lwowa. W połowie XIV wieku istniała tutaj komora celna.

W 1387 r. Abraham Socha, wojewoda płocki, opanował miasto wraz z zamkiem na rzecz księcia Ziemowita. Ponownie przyłączył Kowal do Polski Władysław Jagiełło. Król ten na zamku kowalskim przyjął w roku 1420 panów czeskich z Wernerem z Rankowa na czele, którzy ofiarowali mu koronę Czech.

Kowal w tym czasie należał do znaczniejszych miast województwa brzesko-kujawskiego. Stanowił siedzibę starostów grodowych, rezydujących na zamku i sprawujących władzę administracyjną i sądowniczą na terenie powiatu kowalskiego. 

W roku 1459 Kowal został zobowiązany do wysłania 8 pieszych na wojnę z Krzyżakami. 

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: biuletyn informacyjny: Kowal, Miasto Królewskie, drukarnia DIX na zlecenie Urzędu Miejskiego w Kowalu.