sobota, 11 listopada 2023

Wiadomości miejscowe z Inowrocławia i Kruszwicy w prasie 1893 r.

Życie w Inowrocławiu i Kruszwicy pod koniec XIX wieku nie należało do łatwych. Ówczesna prasa (Dziennik Kujawski) donosiła o wielu problemach natury codziennej. 

I tak przykładowo w inowrocławskich Mątwach w jesienią 1893 r. rodzina J. podróżowała przez miasto i utknęła karotą z końmi na przejeździe kolejowym. Mechanizm uruchamiany był z odległej stacji kolejowej i na miejscu nie było obsługi, w dodatku do wozu zbliżał się pociąg grożąc zmiażdżeniem karety, koni i rodziny. Osoby w niej znajdujące się zdążyły wyskoczyć, a głowa rodzinny z pomocą przechodzącego mężczyzny zdołał podnieść "baryerę" dosłownie w ostatniej chwili. Ledwie konie usunęły się z szyn, to przejechał pociąg. Dzięki przytomności umysłu rodzina uniknęła tragicznemu wypadkowi. Redakcja dodała, że spodziewa się skargi do dyrekcji.

W Kruszwicy brakowało dodatkowego nauczyciela, dokładnie chodziło o wieś (prawdopodobnie Sławsk Wielki - litera S). na wniosek o przysłanie pomocy,  regencja przysłała nauczyciela pochodzenia niemieckiego. Nauczyciel nie mówił po Polsku, stał się pośmiewiskiem dzieci. Próbował z dziećmi porozumiewać się na migi. "Nasz nauczyciel pewnie już wnet się nauczy po polsku, bo tak gębą rucha" - mówiła jedna z uczennic. Redakcja pisała o germanizacji polskich dzieci i o tym, że uczniowie nic nie wyniosą z nauki z takim nauczycielem, nie mówiąc już o braku szacunku do nauczającego.

Domański Ignacy (1906-1968)


Nauczyciel, działacz kulturalny, regionalista urodzony 29 lipca 1906 r. w Krotoszynie koło Barcina. Pracował jako nauczyciel aż do wybuchu wojny. W 1941 zamieszkał w Inowrocławiu wraz z rodziną. Pracował jako magazynier. Ukrywał w czasie II w.ś. książki polskie na strychu. Nauczał w tajnej szkole polskiego i łaciny. Po wojnie nauczał i dokształcał się między innymi na UMK. Jest autorem publikacji naukowych wydawanych przez komisje Historii w Bydgoskim Tow. Naukowym.  Udzielał się w życiu kulturalnym Inowrocławia. Członek Towarzystwa Literackiego, TMMI i Towarzystwa Przyjaciół Nauki, Literatury i Sztuki, a także Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Członek SD i Prezydium Miejskiego, a także Pow. Komitetu SD, przewodniczący Koła Pracowników Oświaty i Kultury. Należał do kolegium redakcyjnego „Księgi Pamiątkowej III Zjazdu Wychowanków i Wychowawców Liceum i Gmin im. J. Kasprowicza (1961). Zmarł 4 marca 1969 r. w Inowrocławiu.

 

Źródła: Z. Kopeć, Ignacy Domański, Bydgostiana 1968-1968 nr 4, Bydgoszcz 1970; USC Inowrocław, Ks. ur. 1961 nr 1521, 1963 nr 1717; Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.

piątek, 10 listopada 2023

M. Dutkiewicz - zegarmistrz i elektrotechnik z Inowrocławia 1893 r.



Dutkiewicz prowadził zakład zegarmistrzowski w Inowrocławiu. Pod koniec XIX wieku oferował naprawy, a także sprzedaż towarów m.in.: złotych i srebrnych zegarków, zegarów stołowych, regulatorów, budzików paryskich i amerykańskich, rathenowskich okularów i binokli. W asortymencie były również skrzynki grające (polyphons) z polskimi sztukami, urządzenia dzwonków elektrycznych i telefonów, elektryczne zabezpieczenia drzwi i okien (przeciw włamaniowe), a także sprzęt medyczny - maszynki indukcyjne do doświadczeń naukowych i lekarskich.


Oprac. B. Grabowski, źródło Dziennik Kujawski nr 7, z 8 października 1893 r.

Dierich Paul (1834-1894)

 

Burmistrz inowrocławski narodowości niemieckiej. Urodzony 2 listopada 1834 r. w Malinie. Pracował w administracji pruskiej przez 14 lat od 1865 r. Później został zastępcą Friedricha Wilhelma Neuberta na stanowisku burmistrza Inowrocławia (1879-1894). W czasie jego kadencji powstała nowa stacja kolejowa, Solanki przeszły pod zarząd miasta, pobudowano wiele nowych kamienic i pensjonatów, brukowano ulice. W 1880 r. powstała rzeźnia, przy ul. Poznańskiej uruchomiono kopalnię soli w 1889 r., która dostarczała surowców do zakładów sodowych. Przy ul. św. Jerzego wzniesiono szkołę. Zmarł 28 sierpnia 1894 r. pochowany na cmentarzu ewangelickim przy obecnej ul. Marcinkowskiego. W pamięci inowrocławian zapisał się obraz burmistrza względnie sprawiedliwego, nie objawiającego nienawiści wobec Polaków.

 

Źródła: G. Grześ, Ludność niemiecka w mieście Inowrocławiu i powiecie na przełomie XIX i XX w, t. 3; Sto lat uzdrowiska; E. Mikołajczak, Zarys dziejów Szkoły Staszica w Inowrocławiu; Dzieje Inowrocławia, t. 1; USC Inowrocław, Ks. zg. 1894 nr 301; Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.

czwartek, 9 listopada 2023

List Kruszwiczanina do redakcji Dziennika Kujawskiego 3 września 1893 r.

Przeglądając prasę z końca XIX wieku dotyczącą Kruszwicy, natrafiłem na ciekawą korespondencję do redaktora Dziennika Kujawskiego od Cz., tak się podpisała osoba popełniająca list do redakcji. 

Kruszwiczanin w liście zwrócił uwagę na brak prasy w Kruszwicy, wyjątkiem są gazety poznańskie, które jak napisał przesiąknięte są obraźliwą treścią. Pisał, że w Kruszwicy nie wiele się działo. Sytuacje w mieście poprawiła nowo postawiona Cukrownia. W mieście działały - jak pisał - dwa stowarzyszenia: Towarzystwo Przemysłowców oraz założone w ubiegłe lato Towarzystwo Gimnastyczne Sokół. 

"Sokół" bardzo prężnie działał w Kruszwicy o czym świadczą liczne imprezy zorganizowane przez ową organizację latem (np. w maju dla młodzieży szkolnej, majówka udała się znakomicie). 

Oprac. B. Grabowski, Dziennik Kujawski nr 5, z 6 października 1893 r.

Derdowski Hieronim (1852-1902)


Poeta, dziennikarz urodzony 9 marca 1852 r. w Wielu. W 1870 r. brał udział w działaniach wojennych we Włoszech, po stronie Watykanu. Po wojnie nauczycie w W Wielkopolsce i na Kaszubach, pomocnik w księgarni w Poznaniu, dziennikarz u Ignacego Danielewskiego w Chełmnie. Od 1879 r. mieszkał w Toruniu, redaktor „Gazety Toruńskiej”. Od 1883 r. redaktor „Kujawiaka” w Inowrocławiu. W 1884 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował jako dziennikarz i udzielał się społecznie w polonii. Współpracował z „Gazetą Narodową” w Detroit. Od 1885 r. objął redakcję „Pielgrzyma Polskiego”, a od 1886 „Wiarusa” , późniejszego „Katolika”w Winonie (Minesota). Wydawał również „Kościuszke’, pismo dla młodzieży. Zmarł w Winonie 13 sierpnia 1902 r.

 

Źródła: J. Aleksandrowicz, Materiały do dziejów prasy polskiej w Inowrocławiu, t. 1; Sikorski, Miasto na soli;, H. Markiewicz, Pozytywizm, Warszawa 1980; Z. Stromski, Pamięci godni, Chojnicki słownik biograficzny 1275-1980, Bydgoszcz 1986; Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.

środa, 8 listopada 2023

Sklep Żelazny K. Sielskiego w Inowrocławiu 1893 r. - broń, naboje i inne

 

Inowrocławski sklep żelazny w 1893 roku oferował ciekawy asortyment. Handel żelaza K. Sielskiego zajmował się sprzedażą między innymi broni. Można było kupić noże i widły do buraków, ale także broń palną z Belgii. Po fabrycznej cenie były rewolwery i flinty (stemplowane). Flinty można było zakupić za 20 do 500 marek, a rewolwer od 3 do 10 marek. Oczywiście w sprzedaży były również naboje: śrut, proch bezdymny oraz Diana, proch Crammera i Buchholza w oryginalnym opakowaniu.

Sklep żelazny w Inowrocławiu oferował również artykuły budowlane: podciągi, szyny kolejowe, cement, trzcinę, gwoździe, okucia i zamki, papę na dachy i smołę, piece żelazne i kuchnie angielskie. Można było także zakupić sprzęty domowe i kuchenne.

Oprac. B. Grabowski, źródło Dziennik Kujawski z 17 września 1893 r.

Dąmbski Kazimierz z Lubrańca herbu Godziemba (1701-1765)

 

Wojewoda sieradzki, poseł na sejmy woj. inowrocławskiego. Chorąży koronny, przyjaciel Stanisława Leszczyńskiego. Reprezentował interesy księcia w Lotaryngii w Polsce i odwiedzał go w Luneville. Podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zgromadził sporą fortunę: Kaczkowo, klucz ziemski w woj. Sieradzkim, zamek Szczurze w pod Toruniem, Płowce i Dobre na Kujawach brzeskich, dobra ostrowickie oraz starostwa: bolemowskie, kłodawskie i pokrzywnickie.

 

Źródła: J. Kakulski, Kilka uwag o hrabiowskim tytule Dąmbskich z Lubrańca w dawnej Rzeczypospolitej. Rocznik Muzealny, t. 2, Włocławek 1988; T. Zieliński, Magnateria polska epoki saskiej, Wrocław 1977;  Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.

wtorek, 7 listopada 2023

Dąmbski Julian herbu Godziemba (1802-1836)

 

Powstaniec listopadowy urodzony 16 maja 1802 r. w Kościelcu Kujawskim. Brał czynny udział w powstaniu w Pułku Jazdy Poznańskiej (cała kampania do 1831 r.). Po klęsce powstania aresztowany na pół roku i zmuszony do zapłacenia kontrybucji. W powtaniu listopadowym brał udział również jego brat Gustaw Eustachy, który został odznaczony za męstwo w bitwie pod Olszynką Grochowską krzyżem Virtuti Militari. Julian  zmarł 1 maja 1936 r. w Berlinie. Jego prochy sprowadzono do Kościelca, gdzie spoczywają w krypcie kaplicy św. Barbary kościoła pw. św. Małgorzaty.

 

Źródła: Hrabiowie Dąmbscy, „Piasta” 1931 nr 25; S. Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego, t. 2; Z.Czapla, Upiór pałacowy w Kaczkowie, Dz. Kuj. Z 20 lutego 1927; Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.

poniedziałek, 6 listopada 2023

Dąmbski Apolinary Pantaleon herbu Godziemba (1799-1866)

 

Powstaniec listopadowy urodzony 15 lipca 1799 r. w Kaczkowie powiat inowrocławski. Służył w pułku Jazdy Poznańskiej, w pułku strzelców Konnych, a po 7 marca 1831 r., w stopniu podporucznika, adiutant generała Jana Skrzyneckiego. Odznaczony krzyżem Virtuti Militari. Po klęsce powstania listopadowego aresztowany i osadzony w twierdzy grudziądzkiej. Gdy odzyskał wolność powrócił do Kaczkowa aby zarządzać majątkiem. W 1948 r. wrócił do konspiracji antypruskiej. Zmarł 24 grudnia 1966 r. w Aleksandrowie na Śląsku, jego prochy sprowadzono na Kujawy i złożono w Płonkowie w kościele, który spłonął w 1940 r. Jego syn Brunon kontynuował walkę – wsławił się podczas powstania styczniowego. Ostatecznie został aresztowany przez Rosjan i zesłany na Syberię.

 

Źródła: Hrabiowie Dąmbscy, „Piasta” 1931 nr 25; S. Karwowski, Historya Wielkiego Księstwa Poznańskiego, t. 2; Z.Czapla, Upiór pałacowy w Kaczkowie, Dz. Kuj. Z 20 lutego 1927; Inowrocławski Słownik Biograficzny, pod red. E. Mikołajczaka, zeszyt 2, Inowrocław 1994.