Polichromia sklepienia kopuły Bazyliki w Trzemesznie

W owalnych medalionach przedstawione zostały obrazy ze Starego Testamentu: złożenie Izaaka w ofierze przez Abrahama na wzgórzu Moria, ofiara Melchizedecka, ofiarowanie Chrystusa w świątyni i Ukrzyżowanie; w polach trapezowych freski ukazują Mojżesza na Górze Synaj oraz Salomona, Dawida i Abla składających ofiary. W podniebiu latarni uwieczniony został symbol Ducha Świętego w postaci gołębicy i klasycystyczne znicze na przemian z partami aniołków trzymających symbole Wiary, Nadziei i Miłości oraz Księgę Przyrzeczeń z Barankiem Eucharystycznym.

Polichromia sklepienia nawy nawiązuje do kultu św. Wojciecha, freski ukazują sceny męczeńskiej śmierci biskupa, wykupienie ciałą i uroczyste złożenie zwłok męczennika do grobowca w kościele przez trzemeszeńskich kanoników regularnych, w otoczeniu m.in. księcia Bolesława oraz arcybiskupa Gaudentego – polichromia odwołuje się do XII-wiecznej legendy „Tempore illo” mówiącej, że Bolesław Chrobry, gdy w roku 997 wykupił ciało męczennika od pruskich pogan złożył je najpierw w Trzemesznie.

Ołtarz główny i konfesja

Ołtarz główny w stylu barokowo-klasycystycznym został zrekonstruowany po II wojnie światowej. Centralne miejsce zajmuje obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, namalowany w 1950 roku przez Zofię Wilińską, będący rekonstrukcją przedwojennego dzieła, którego autorstwo przypisywano Franciszkowi Smuglewiczowi. Po bokach obrazu umieszczone są rzeźby (od lewej strony): św. Wojciecha i Archanioła Michała oraz Archanioła Gabriela i św. Augustyna.

Do 1945 roku pod czaszą kopuły kościoła znajdowała się konfesja z symbolicznym grobem św. Wojciecha. Do dnia dzisiejszego zachowała się z niej jedynie XVIII-wieczna rzeźba leżącego świętego męczennika, umieszczona pod mensą ołtarzową wykonaną w 1969 roku.

Epitafia, nagrobki i obrazy

Jeszcze przed wojną wystrój wnętrza bazyliki wzbogacały liczne dzieła sztuki malarskiej, które znalazły się w świątyni w XVI wieku dzięki staraniom opata Andrzeja Drzążyńskiego oraz w wieku XVIII za sprawą wielkiego mecenasa sztuki, pata Michała Kościeszy Kosmowskiego. Po wojnie zachoła się tylko część pamiątek: nagrobek (ufundowany ok. 1593) opata Aleksandra Mielińskiego, pierwszego w historii biskupa inflanckiego, pracownika kancelarii króla Zygmunta II Augusta, czy epitafium Michała Kościeszy Kosmowskiego z 1814 roku. W jednej z bocznych kaplic znajduje się tablica pamiątkowa po ostatnim oparcie Edwardzie Markowskim. Także nie dotrwało do czasów współczesnych wiele z zabudowań klasztornych, a dawny opacki pałac został przebudowany i obecnie pełni rolę plebanii, gdzie wmurowano płytę upamiętniającą pobyt Trzemesznie kardynała Achille Ratti – późniejszego papieża Piusa XI.

Jednym z ważniejszych eksponatów jest XII-wieczna płyta nagrobna, a tuż przy wejściu na wystawę archeologiczną w podziemiach stoją dwie XII-wieczne kolumny, dające świadectwo romańskiego pochodzenia bazyliki.

Relikwie i kielichy

W skarbcu przechowywana jest relikwia św. Wojciecha. Jest to kość długości 20 cm, średnicy 2,5 cm i wadze 85 g. Pierwotnie relikwie były umieszczone w gotyckim relikwiarzu w kształcie ręki, wykonanym w 1533 roku.

W czasie II wojny światowej zaginęły, a powróciły do Trzemeszna dzięki niemieckiemu pastorowi ewangelickiemu, Fryderykowi Jonatowi. W latach 70-tych XX wieku kość była poddana badaniom. W jej wnętrzu znaleziono pergaminowy zwitek z napisem: Święty Wojciech Biskup i Męczennik. Obecny relikwiarz jest kopią oryginalnego.        

Z trzemeszańskiego klasztoru pochodzą najcenniejsze zabytki romańskiej sztuki złotniczej: tzw. „kielich św. Wojciecha” z agatową bizantyjską czaszą z X wieku, tzw. „kielich Dąbrówki” z pateną z XII wieku i drugi kielich Dąbrówki, zwany też „królewskim” z końca XII wieku. Znajdują się one w zbiorach Muzeum Archidiecezjalnym w Gnieźnie. Z Trzemeszna pochodzi również przechowywany obecnie na Wawelu pierwszy polski kielich gotycki z 1351 roku, ofiarowany klasztorowi kanoników regularnych przez Kazimierza Wielkiego.

Organy

Przed wybuchem II wojny światowej w bazylice stał okazały instrument ze zdobionym dwuczłonowym barokowym prospektem i pozytywem na balustradzie chóru. Niestety, organy spłonęły podczas pożaru bazyliki w 1945 roku. Po odbudowaniu kościół otrzymał 19-głosowy pneumatyczny instrument renomowanej bydgoskiej firmy Paula Voelknera z dawnego kościoła ewangelickiego. Prospekt nie posiada konkretnego stylu, jego środkową część wypełniają piszczałki głosu Principal 8’, natomiast boczne skrzydła mają piszczałki nieme.

Fot. Weronika Rokita, Trzemeszno 2022.

Chełmce - sierpień 2022

Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Chełmcach

Mogiła powstańców wielkopolskich na cmentarzu parafialnym w Chełmcach

Figurka Matki Boskiej  na cmentarzu parafialnym w Chełmcach

Figurka św. Jana Pawła II na placu przykościelnym w Chełmcach

Figurka Jezusa i budynek starej szkoły w Chełmcach

Budynek szkoły podstawowej im. Armii Krajowej w Chełmcach

Tabliczka i dąb pamięci w Chełmcach poświęcone porucznikowi Marianowi Kępskiemu, nauczycielowi i żołnierzowi zamordowanemu w Katyniu w 1940 r.

Tablice pamiątkowe w Chełmcach wykonane przez Fundacje Modrak; z informują o miejscach i postaciach historycznych związanych ze wsią

Solec Kujawski - pamiątka Bractwa Kurkowego

 

W Solcu Kujawskim pojawiły się pomnik i tablica upamiętniająca członków Bractwa Kurkowego - Strzeleckiego. 

Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Solcu Kujawskim powstało w 1902 r. z inicjatywy burmistrza miasta Henryka Trelli. 

Bractwo działało do wybuchu II wojny światowej. 

Bractwo reaktywowano w 2006 r.

Zapomniane cmentarze w Trzemesznie

W Trzemesznie, przy jednej z głównych dróg prowadzących do Witkowa mieścił się żydowski kirkut. Cmentarz nie przeszedł próby czasu. Podobny los spotkał cmentarz ewangelicki. Dziś cmentarzyska porośnięte są bluszczem. Z trudem można odnaleźć płyty nagrobne, pomniki, żelazne ozdoby, które niegdyś otaczały okoliczne miejsca pamięci.  

Wejścia do cmentarzu strzegą trzy słupy murowane. Powoli odpada z nich tynk i odsłania napisy, prawdopodobnie daty związane z założeniem cmentarza lub znaki wykute przez cech rzemieślników. Na słupach zachowały się jeszcze żelazne krzyże. Idąc dalej wydeptaną dziką ścieżką, trzeba bardzo uważać, aby zbyt mocno z niej nie zboczyć i wpaść w osunięty grób.

Zachowało się niewiele nagrobków. To jeden z wielu w powiecie gnieźnieńskim cmentarzy ewangelickich.

Trzemeszeńska ewangelicka nekropolia została opuszczona jeszcze przed działaniami wojennymi. Mimo, że ewangelików na ziemiach teraźniejszego powiatu gnieźnieńskiego było bardzo dużo, ich miejsca pochówku tuż po wojnie były odbierane negatywnie i niszczone, a płyty i cegły użyto do budowy miejscowych zabudowań i utwardzeniu dróg.

Kilkaset metrów dalej, w głąb ewangelickiej nekropolii, po wejściu pod górkę ukazuje się charakterystycznie usypany kirkut. Nagrobków zachowało się tutaj jeszcze mniej niż w cmentarzu „niemieckim”.

Kirkut powstał prawdopodobnie w XIX wieku. W czasie II wojny światowej został zniszczony przez nazistów. Obecnie jest całkowicie zdewastowany i nieogrodzony. Nieliczne ocalałe macewy użyto do budowy chodników w Trzemesznie. Odnalezione zostały w połowie lat 90. XX w. Są przechowywane w Trzemeszeńskim Przedsiębiorstwie Komunalnym.

 

 

 

Izba Kujawska w Ciechrzu - galeria

 

Fot. B. Grabowski, spotkanie Polskiego Towarzystwa Historycznego 28.06.2022 w Izbie Kujawskiej, Ciechrz gmina Strzelno.

Centrum Promocji Dialogu w Janikowie

Niewiele osób dziś pamięta, że w budynku janikowskiego Centrum Promocji Dialogu znajdowała się kiedyś szkoła. Na ścianie budynku znajduje się tablica ku czci Stanisława Wojciechowskiego – dyrektora janikowskiej szkoły, zamordowanego w lasach gniewkowskich przez Niemców w 1939 r. Przed dworcem dzięki Towarzystwu Przyjaciół Janikowa w 2009 r. powstał pomnik ku czci Powstańców Wielkopolskich walczących na ziemi kujawskiej.

Oprac. B. Grabowski, na podstawie Informatora: Szlaki piesze powiatu inowrocławskiego, Oddział PTTK w Inowrocławiu, 2021.

Urzędnicy w czasach Ziemomysła Inowrocławskiego

Ziemomysł Inowrocławski był księciem kujawskim, bratem Leszka Czarnego i króla Władysława Łokietka, panował od około 1247 – do grudnia 1287 roku.

Obsada urzędu za Ziemomysla:

Wojewoda inowrocławski – Maciej Kobiela 1268, poprzednio był podkomorzym (1255) u Kazimierza I

Kasztelan inowrocławski - ? u Kazimierza I funkcję tą sprawował Przybysław Wyszelic (1267)

Kasztelan kruszwicki – Bezdziad, 1271, rodowiec podkanclerzego Dobiegniewa, może na stanowisku wcześniej. U ojca służbę kasztelana kruszwickiego sprawował Polubion w 1250 roku

Kasztelan bydgoski – Wojciech Ściborowic, 1268

Kanclerz – Rafał 1268, Jakub 29.02.1268. U Kazimierza I również Rafał 1264-1267

Podkanclerzy – Dobiegniew, 1268 poprzednio nie notowany. U ojca Ziemomysła – Marcin 1266

Źródła: J. Bieniak, Elita kujawska w średniowieczu, Warszawa 1997, s. 301-302; B. Śliwiński, Ziemomysł Inowrocławski, Kraków 2017, s. 77.

Konkurs historyczny z okazji 600lecia nadania praw miejskich

 

Wczoraj w Sali Ślubów Urzędu Miejskiego w Kruszwicy, miało miejsce rozdanie nagród po konkursie historycznym ,,Moja mała Ojczyzna - historia Kruszwicy ". Patronem konkursu było Polskie Towarzystwo Historyczne i Burmistrz Kruszwicy Dariusz Witczak. Wszystkim dzieciom jeszcze raz gratulujemy!!!

fot. ZSO

Dworek generała Sikorskiego w Parchaniu

W Parchaniu, w 1923 r. generał Sikorski nabył posiadłość ziemską z dworkiem. Dworek był otoczony parkiem, w ostatnim czasie został odnowiony, a w jego wnętrzu urządzono wystawę, której autorem jest profesor Tomasz Łaszkiewicz. Wystawa upamiętnia życie gen. Sikorskiego.

Niedaleko dworku znajduje się kościół parafialny pw. św. Wojciecha, w którym w 1936 r. odbył się ślub córki generała – Zofii.

W centrum Parchania stanął pomnik – tablica upamiętniająca premiera Rządu RP na Uchodźstwie.

Również szkoła upamiętniła gen. Władysława Sikorskiego. Pamiątki po żołnierzu WP znajdują się w szkolnej izbie pamięci. Mur przed wejściem do szkoły również ozdobiono murałem z wizerunkiem generała.

Oprac. B. Grabowski, na podstawie Informatora: Szlaki piesze powiatu inowrocławskiego, Oddział PTTK w Inowrocławiu, 2021, fot. pomorska.pl

Współpraca Zakładów Ceramicznych i Kujawskiej Wytwórni Win

W jaki sposób Mirostowickie Zakłady Ceramiczne były związane z Kujawską Wytwórnią Win w Kruszwicy?

Mirostowickie Zakłady Ceramiczne działały w XX wieku, początek działalności datuje się jednak już na 1877 rok, zarejestrowano wówczas firmę. Zakład zlikwidowano w 1996 roku.

Produkował ceramikę budowlaną, elementy ceramiczne fontann, kominków, pomników, okładziny ścienne, terakotę i klinkier. Swoje produkty prezentował na wystawach tj. w Lubece w 1895 roku.

Po lewej stronie butelka którą zakupiłem na aukcji internetowej. Posiadałem również butelkę zamkniętą z trunkiem. Obie różniły się kolorem. Jedna jest bardziej zielonkawa, jakby wyblakła, druga była bardziej pomarańczowa.

W czasie II wojny światowej w Zakładzie produkowano części samolotowe. W tym też okresie fabryka została zniszczona. Odbudowany Zakład został przejęty przez Skarb Państwa w 1949 roku. Od tego czasu przechodził szereg zmian, usprawnień, optymalizacji, które miały na celu zwiększenie produkcji i rozpoczęcie nowych linii produkcyjnych tj. wyroby porcelanowe w 1965 roku. Zatrudniono także artystów i otworzono modelarnie.

Odlew butelki odnaleziony w gruzach Zakładów Ceramicznych w Mirostowicach

Ten okres właśnie łączy historię Mirostowic z dziejami Kruszwicy. Zarząd Fabryki kujawskiej zdecydował się na zorganizowanie małej uroczystości rocznicowej. Zamówiono specjalny odlew, w którym zamierzano wlać miód pitny (trójniak) i rozdać go zasłużonym działaczom oraz pracownikom Kujawskiej Wytwórni Win w Kruszwicy. Podobną butelkę otrzymałem kilka lat temu. Zawierała ona zalakowany trunek. Piękną, zdobioną ceramiczną butelkę przekazałem Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu, gdzie już nie długo będzie można odwiedzić wystawę poświęconą fabryce Henryka Makowskiego.

Butelka ważyła 390 g, mieściła 0,5 litra trunku, średnica butelki to 7 cm, wysokość 23,5 cm. Na butelce znajduje się napis: "Kruszwica" oraz wizerunek kazimierzowskiej wieży (tzw. Mysia Wieża) na Wzgórzu Zamkowym w Kruszwicy.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: B. Grabowski, Przemysł Winiarniczy w Kruszwicy XIX-XX w., allegro, https://www.mirostowice.pl/wyroby/butelka-lwwg-4-kruszwica