Polityka germanizacyjna zaborcy pruskiego doprowadziła do upadku życia kulturalnego w Bydgoszczy i innych miejscowościach na Kujawach. Starokujawskie tradycje odeszły w cień zapomnienia, a na ich miejsce zaczęto wprowadzać elementy kultury germańskiej, która była właściwie motorem w dziele wynaradawianiu społeczeństwa polskiego. Na tych terenach kulturą zajmowali się urzędnicy niemieccy – inteligencja, a także bogaci kupcy i rzemieślnicy. Najlepsze warunki w Bydgoszczy dla kultury znajdowała muzyka i teatr.
Życie towarzyskie urzędników i burżuazji miejskiej skupiało się głównie w ekskluzywnych stowarzyszeniach o charakterze klubowym, do których należały m.in. Towarzystwo Wypoczynkowe już w 1784 r.
Do ekskluzywnych stowarzyszeń należy zaliczyć Towarzystwo Upiększania Miasta (1832 r.) zajmujące się zadrzewieniem i brukowaniem ulic oraz urządzaniem parków, skwerów i promenad. Prezesem Towarzystwa był każdorazowy prezydent regencji, a członkami prawie wszyscy wysocy urzędnicy administracyjni i samorządowi, opłacający składki członkowskie.
Stowarzyszeniem o celach towarzyskich było także Bractwo Strzeleckie, urządzające coroczne zawody strzeleckie o tytuł króla kurkowego.
Życie kulturalne nakręcały także salony zamożnych rodzin bydgoskich. Szczególną renomę zyskał sobie na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych XIX w. „salon” aktorskiej rodziny Roquettów, rodziców poety i dramaturga niemieckiego Ottona Roquette’a. Bywali u nich najwybitniejsi przedstawiciele bydgoskiego życia kulturalnego, głównie urzędnicy i nauczyciele gimnazjalni, z których kilku jak. Gustav graben-Hoffeman, Heinrich Theodor Rottscher, Albert Schulz ps. San Marte, Bogumil Goltz i Theodor Gottlieb Hippel., Weszło do historii niemieckiej literatury i sztuki.
Teatr bydgoski cieszył się ogromnym zainteresowaniem w tym okresie. Przedstawienia odbywały się w gmachu teatralnym, zbudowanym na miejscu skasowanego w 1824 r. klasztoru karmelitów. Budynek ten spłonął jednak całkowicie już w 1835 r., nowy teatr miejski wzniesiono w tym samym miejscu w 1836 r. Repertuar teatru uzależniony był od wędrownych trup aktorskich z Gdańska, Poznania, a nawet z Królewca, miał jednak na ogół wysoki poziom i cieszył się dużym uznaniem widzów. Istniał także miejscowy amatorski zespół teatralny, złożony głównie z urzędników i nauczycieli, wystawiający z powodzeniem ambitne sztuki teatralne i operowe. Oprócz teatru miejskiego egzystowała również niewielka scena prywatna, na której występował amatorski zespół Towarzystwa Wypoczynkowego.
Bydgoszczanie nie zaniedbywali życia muzycznego. Za sprawą Leopolda Loeve, skarbnika kasy miejskiej, powstało Towarzystwo Śpiewcze i Towarzystwo Operowe. Obydwa Towarzystwa muzyczne dawały liczne koncerty w budynku teatru miejskiego i kościele ewangelickim, nieraz stojące na wysokim poziomie. W 1823 r. stuosobowy bydgoski chór mieszany wykonywał np. wielkie oratorium Józefa Haydna „Stowarzyszenie świata”. Na koncertach dobroczynnych wykonywano m.in. symfonie Haydna, Mozarta i Bethovena.
W pierwszej połowie XIX w. pojawiły się w Bydgoszczy pierwsze księgarnie, których właścicielem byli zazwyczaj drukarze, sprzedający nie tylko produkty własnych oficyn drukarskich, ale również książki sprowadzone z Poznania, Berlina i innych ośrodków wydawniczych. Na półkach księgarskich trafiały się również książki polskie. Oprócz drukarni, wśród których największą była drukarnia Gruenauera, mieszcząca się w budynku Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych przy ul. Jagiellońskiej, istniał w latach dwudziestych XIX w. zakład litograficzny, którego właściciel wyemigrował w 1827 r. do Królestwa Polskiego. Inny zakład litograficzny otworzył w mieście w 1839 r. Carl Wilhelm Bellach.
W bydgoskim życiu kulturalnym brało udział społeczeństwo polskie. Działo się to w pierwszych latach panowania pruskiego, kiedy antypolska polityka władz nie przybierała jeszcze zbyt wielkich rozmiarów. Polacy uczestniczyli niemal we wszystkich poczynaniach kulturalnych, w tym również w tych, które inspirowane były przez Niemców. W mieście występowały polskie trupy teatralne, jak. np. zespół Jana Brzezińskiego, wystawiający w latach 1817-1818 przedstawienia w języku polskim. W kościele ewangelickim i katolickiej farze koncertował publicznie organista Minarski, a polskie nazwiska spotykało się dość licznie w Towarzystwie Śpiewczym i Towarzystwie Operowym.
Wszystko zakończyło się dla Polaków po nasileniu germanizacji i gdy wzrósł nastrój nacjonalistyczny wśród Niemców w latach czterdziestych XIX w. Społeczność polska nie miała możliwości kontynuowania działalności. Powstawał jednak własny nurt kulturalny, bez większych nakładów finansowych i tym samym z mniejszym efektem, ale ważny dla podkreślenia odrębności kulturalnej. Ośrodkiem polskiej działalności kulturalnej stało się Kasyno Polskie, działały także założone w 1845 r. Czytelnia Katolicka, Czytelnia dla dzieci oraz Bractwo Trzeźwości i Wstrzemięźliwości; wszystkie te instytucje musiały jednak zakończyć działalność w 1846 r. po wykryciu przez władze pruskie konspiracji. Inną polską inicjatywą kulturalną była próba założenia czasopisma polskiego, o nieznanym obecnie tytule, podjęta w 1840 r. przez zecera Olawskiego. Pismo wychodziło tylko dwa lata.
Należy także związać upowszechnianie kultury polskiej w okresie zaborów w Bydgoszczy, z nazwiskiem znakomitego malarza Maksymiliana Antoniego Piotrowskiego; twórcy licznych obrazów o treści patriotycznej. Artysta urodził się 8 czerwca 1813 r. w rodzinie bydgoskiego piekarza. Chociaż już w 1833 r. na stałe opuścił Bydgoszcz, utrzymywał jednak żywe kontakty z miastem rodzinnym, malował obrazy o tematyce bydgoskiej, np. „Chłopcy przy zabawie pod murami zamku bydgoskiego”, tworzył obrazy dla kościołów bydgoskich. Zmarł w Królewcu 29 listopada 1875 r., a pochowany został na cmentarzu starofarnym w Bydgoszczy.
Opracowanie B. Grabowski, źródła: R. Kabaciński, W. Kotowski, J. Wojciak, Bydgoszcz zarys dziejów, pod. Red. R. Kabaciński, Bydgoszcz 1980; Obraz Maksymiliana A. Piotrowskiego "Chłopcy przy zabawie pod murami zamku bydgoskiego" ze zbiorów Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy, płótno, olej, 1836 r. (obraz skradziony przez Niemców w czasie II wojny światowej, ostatni raz widziany w Kawęcinie w 1943 r. - straty wojenne).
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz