Wieś Bachorce to wieś leżąca w gminie Kruszwica. Należy do województwa kujawsko-pomorskiego, powiatu inowrocławskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 r. liczba ludności we wsi Bachorce to 284 z czego 51,1% mieszkańców stanowią kobiety, a 48,9% ludności to mężczyźni. Wieś Bachorce została wspomniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (Tom XV_cz.1, strona 63), Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 1880-1914. Dziś wieś Bachorce liczy około 284 mieszkańców, z czego 51,1% stanowią kobiety, a 48,9% mężczyźni. W latach 1998-2021 liczba mieszkańców zmalała o 16,0%. Według danych archiwalnych pochodzących z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w 2002 r. we wsi Bachorce było 100 gospodarstw domowych.
Bacharcie, na wschód od Kruszwicy, graniczy z Pieckami, Piaskami, Zaborowem i Tarnowem. Bulla Innocentego II z r. 1136 wymienia między leżącymi na Kujawach posiadłościami arcybiskupów gnieźnieńskich wieś Bachorę, która zdaje się być Bacharciem, zwana również Bachorcami i Bachorcicami, późniejszą własnością kapituły kruszwickiej, zatwierdzoną dnia 6go października 1250 r. przez księcia Kazimierza. Około r. 1560 składał się ta wieś z trzech działów: jeden z 14 łanami osiadłymi, 5 czynszowymi, 3 sołtyskimi i z jednym rzemieślnikiem posiadała kapituła; drugi z 8 łanami osiadłymi i 6 czynszowymi wydzierżawiony był jednemu z kanoników; trzeci, biskupi, miał dwa łany soltyski. Pod koniec wieku XIX Bacharcie obejmowało 526 hektarów obszaru włościańskiego. Dziesięciny pobierali kanonicy kruszwiccy. W tych kliku zdaniach, zapisanych przez Edmunda Callliera, dowiadujemy się jak starą wsią są Bachorce, koło Kruszwicy. Wieś Bachorce wzmiankowana była więc, już w 1136 r., dokument mówił o tym, że jest własnością arcybiskupa gnieźnieńskiego. W XIII wieku miejscowość stanowiła własność kruszwickiej kolegiaty, a w XVIII wieku stała się typową wsią włościańską. W XVI w. wieś podzielona była na trzy części, między kapitułą, kanonikiem i biskupem. Wieś nawiedzały choroby tj. cholera w 1876 r. Zmarłych chowano w pobliskim lasku.
Pod koniec XIX w. we wsi mieszkało 727 osób, w tym 31 Niemców. W 1921 roku zaledwie 12-tu Niemców. W 1880 r. utworzono we wsi Kółko Rolnicze. Od około 1887 r. działała we wsi szkoła. W 1932 r. szkoła nosiła nazwę: Publiczna Siedmioklasowa Szkoła Powszechna Nr 2 imienia Św. Stanisława Kostki w Kruszwicy. W 1939 r. szkoła została przeznaczona na wojsko niemieckie, a w 1941 r. objęto ją nowy kierownik niemiecki. W 1953 r. szkoła otrzymała nową nazwę: Szkoła Podstawowa nr 2 w Kruszwicy. W 1958 r. rozpoczęto budowę Pomnika Tysiąclecia, który został odbudowany w 1959 r.
W 1918 r. we wsi działała: rzeźnia, masarnia, dwie piekarnie, dwie kuźnie, trzy wiatraki, trzy sklepy i poczta. Nie brakowało szewców (funkcjonowało czterech), krawca i akuszerki. Poza tym we wsi działa karczma Różyckiego. Dnia 3 stycznia 1919 r. (w czasie powstania wielkopolskiego) w bezkrwawy sposób rozbrojono ośmiu żandarmów i strażników przygranicznych pracujących we wsi. Mieszkańcy szybko powołali Straż Obywatelską, a w miejscowej szkole rozpoczęto naukę w języku polskim. W czasie późniejszych walk pod Opoczkami 22 marca 1919 r. zginął jeden z mieszkańców wsi Stanisław Ziętkowski. Według spisu z 1921 r. w Bachorcach w 84 domach zamieszkiwało 779 osób, co stawiało wieś na czwartym pod względem ludności miejscu w powiecie (po Strzelnie, Kruszwicy i Kobylnikach).
W 1927 r. powstało Kółko Włościanek w Bachorcach. W tym samym roku zaczęła się budowa linii kolejowej. Sołtysami przed wojną byli kolejno: Skulski, Grochowina i Cichowlas. W czasie II wojny światowej większość mieszkańców została wysiedlona, a pozostałych Polaków zmuszono do przymusowej pracy m.in. na majątku Tarnowo. Niemcy dopuścili się wielu aktów terroru i przynajmniej trzech egzekucji. W czasie wojny zniszczona została kapliczka Matki Boskiej adorowanej przez dwa anioły (z 1938). W 1948 r. we wsi otwarto przedszkole i utworzono przystanek kolejowy. Pod koniec lat 50. XX wieku do Bachorc pociągnięto prąd. W latach 1954-60 wieś była siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej, w skład której wchodziły także sołectwa Piecki, Bródzki, Głębokie i Gocanówko. W 1972 r. utworzono we wsi zlewnie mleka. W 1978 r., w wyniku pęknięcia wału ziemnego przy zbiorniku Cukrowni Dobre, do znajdującego się w centrum wsi stawu wlały się wielkie ilości wody, powodując podtopienie kilku domów. Po tym wydarzeniu sadzawkę zlikwidowano, a plac po niej zaadaptowano stopniowo na obiekty sportowe. W latach 1999-2017 działało w Bachorcach gimnazjum im. Jana Pawła II.
Powstańcy Wielkopolscy z Bachorc, gmina Kruszwica
Gorzycki, Maksymilian. Rodzice: Teofil, Maria. Ur.: 1900-10-08, Bachorce. Gorzycki Maksymilian brał czynny udział z bronią w ręku w Powstaniu Wielkopolskim. W grudniu 1918 r. wstąpił ochotniczo do komp. Kruszwickiej i jako dowódca grupy zorganizowanej przez siebie rozbroił Grenzschutz w m. Bachorcach pow. inowrocławskiego. W końcu marca 1919 r. przeniesiony został do 1 komp. telegr. w Poznaniu
Kozłowski, Brunon. Rodzice: Stanisław, Katarzyna. Ur.: 1895-10-05, Bachorce. Wstąpił ochotniczo 31-12-1918 do tworzącego się oddziału powstańczego w Strzelnie biorąc następnie z bronią w ręku udział w potyczkach pod Strzelnem oraz w bitwie o Inowrocław na początku stycznia w grupie Cymsa. W działaniach tych odznaczył się jako dowódca sekcji przy zdobywaniu koszar w Inowrocławiu. Po wyparciu oddziałów Grenzschutzu za linię Noteci brał udział w walkach pozycyjnych w rejonie lasów bydgoskich pod Rynarzewem, Szubinem, Żninem, aż do zakończenia działań. Udział w Powstaniu udowodniony odpowiednimi zaświadczeniami zastępczymi.
Krężelewski, Stanisław. Rodzice: Józef, Józefa Machtel. Ur.: 1897-09-15, Bachorce. Stanisław Krężelewski jest zweryfikowanym członkiem ZBOWiD z tytułu uczestnictwa z bronią w ręku w Powstaniu WLKP. Dnia 02 stycznia 1919 r. wstąpił ochotniczo do oddziału powstańczego pod dowództwem Jana Bogacza z Pieck i walczył w akcji rozbrojenia placówek Grenzschutzu na Zagoplu w m. Zaborowo, Maszenice , Skotniki, Papros. 05 i 06 stycznia 1919 pod dowództwem Pawła Cymsa walczył o Inowrocław. Po Po wyzwoleniu Inowrocławia został wcielony do II batalionu 8 kompanii do formującego się Pułku Grenadierów Kujawskich.Pod dowództwem Izydora Włodarka brał udział w walkach na odcinku frontu północnego na linii Wielowieś, Rojewo, Budziski, Tarkowo, Łabiszyn.W stopniu kaprala brał udział w rewindykacji ziem pomorskich w 1920 r. Zm. 03.01.1981 r.
Marciniak, Wawrzyn. Rodzice: Józef, Józefa. Ur.: 1895-09-09, Bachorce. Kol. Wawrzyn Marciniak jest zweryfikowanym członkiem ZBoWiD na podstawie zaświadczenia CAW nr 12397/wch z dnia 3-09-1968 r. Dnia 11-01-1919 r. wstąpił do oddziałów powstańczych i brał udział w walkach o Złotniki Kujawskie, Tarkowo, Modliborzyce, Wielowieś pod dowództwem por. Modrzejewskiego. Po zakończeniu akcji powstańczej - 17-02-1919 r. wcielony do 6 kompanii 5 Pułku Strzelców Wlkp. - zdemobilizowany dnia 27-11-1921 r.
Nowicki, Franciszek. Rodzice: Walerian, Agnieszka. Ur.: 1891-12-03, Bachorce. Uczestnik Powstania Wielkopolskiego 1918/19 r. Brał czynny udział z bronią w ręku w Powstaniu Wielkopolskim jako dowódca od 02.01.1919 do 14.01.1919 r. przy oswobodzeniu Kruszwicy i Inowrocławia oraz ich okolic. Od 15.01 do 30.07.1919 brał udział w walkach na froncie północnym, odcinku Opoki, Ostrowo, Wierzchosławice, Brzoza i Łabiszyn na stanowisku dowódcy 10 komp. 5 p.p. strz. Wlkp. Dalszą służbę wojskową poświęca w charakterze oficera zawodowego w 59 p.p. w Inowrocławiu aż do września 1939 r.
Pawlak, Jan. Rodzice: Marcin, Marianna. Ur.: 1890-08-09, Bachorce. Brał czynny udział w Powstaniu Wlkp. z bronią w ręku w walkach z Niemcami na linii: Płonkowo, Rojewo, Żelechlin, Broniewo, Złotniki Kujawskie, Tarkowo. Członek ZBoWiD Gniewkowo
Pawlak, Józef. Rodzice: Marcin, Antonina/ Ur.: 1901-03-05, Bachorce. Kol. Pawlak Józef jest zweryfikowanym członkiem zwyczajnym ZBoWiD na podstawie posiadanego oryginalnego zaświadczenia centralnego Archiwum Wojskowego potwierdzającego jego udział w Powstaniu Wielkopolskim. Kol. Pawlak dnia 5 stycznia 1919 r. jako ochotnik wstąpił w szeregi powstańcze w Inowrocławiu, gzie brał czynny udział z bronią w ręku w oswobodzeniu miasta Inowrocławia i okolicznych miejscowości jak Złotniki Kujawskie, Tarkowo, Rojewo.
Różycki, Bolesław. Rodzice: Jan, Maria. Ur.: 1900-10-08, Bachorce. Brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim jako ochotnik z bronią w ręku w oswobodzeniu Kruszwicy i okolicy w dniach 01.01-04.01.1919 r. w walkach o Inowrocław w dn. 5-6.01.1919 r. pod dow. kpt. Franciszka Nowickiego.
Sołtysiak, Wincenty. Rodzice: Łukasz, Marianna. Ur.: 1888-04-04, Bachorce. Kolega Wincenty Sołtysiak wstąpił ochotniczo do oddziałów powstańczych 02.01.1919 r. i brał czynny udział w rozbrajaniu Grenzschutzu, zajmował się dostarczaniem żywności oraz zaciągiem ochotników do oddziałów powstańczych. Następnie przeszedł do Wojskowej Żandarmerii Polowej, a od 25.02.1919 r. był w Żandarmerii Krajowej. Od 1945 r. pracuje jako stróż, najpierw w Spółdzielni "Pogoń", a obecnie w Spółdzielni Pracy 22 Lipca w Chełmży.
Sołtysiak, Wincenty. Rodzice: Łukasz, Marianna Paluszak. Ur.: 1888-04-04, Bachorce. Sołtysiak Wincenty 02.01.1919 wstąpił do organizacji Powstańców Wlkp. w Kruszwicy. Komendantem na odcinku Kruszwica i okolice był jego brat Sołtysiak Wacław. Po rozbrojeniu Grenzschutzu oddział przeprowadzał rewizje domowe u obywateli niemieckich konfiskując broń, amunicję i umundurowanie, przekazywane następnie tworzącemu się w cukrowni w Kruszwicy pułkowi powstańczemu. Część oddziału zbierała po wioskach żywność dla zakoszarowanych powstańców. Sołtysiak wstąpił do tworzącej się Konnej Żandarmerii Wojskowej. Po podzieleniu oddziału na posterunki po dworach stacjonowane na majątku Grabskich w Skotnikach patrolował okolice szczególnie po nocach, zapobiegając nadużyciom i kradzieżom. 22.02.1919 wstąpił do Żandarmerii Krajowej w Poznaniu z przydziałem na posterunek Szamotuły. Ostatnio pracował w Robotniczej Spółdzielni Pracy Odzieżowej w Chełmży. 01.07 br. odszedł na emeryturę, jako rencista.
Sulski, Wacław. Rodzice: Jan, Władysława. Ur.: 1900-07-26, Bachorce. W dniu 1.1.1919 r. wstąpił w szeregi powstańcze w Kruszwicy. Brał czynny udział z bronią w ręku w oswobodzeniu Kruszwicy i Inowrocławia przy zdobywaniu poczty i koszar piechoty. Od dnia 10.2.1919 r. do 12.2.1919 r. brał udział w walkach pod Złotnikami Kujawskimi. Potem wstąpił jako ochotnik do 5 p.p. i brał udział w potyczkach z Niemcami pod Tarkowem, Rojewem i Brzozą.
Wysocki, Antoni. Rodzice: Józef, Józefa. Ur.: 1900-10-25, Bachorce. Antoni Wysocki brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim walcząc z bronią w ręku. Od 1 do 3 stycznia 1919 roku uczestniczył w oswobadzaniu Kruszwicy i okolicznych wiosek. Stąd z oddziałem kruszwickim wyjechał do Mątew i 5 stycznia 1919 roku z oddziałem wymaszerował do Inowrocławia. Pod dowództwem por. Ignacego Nowaka brał udział w walkach o Pocztę i Powiatową Komendę Uzupełnień przy ul. 6 Stycznia. W godzinach wieczornych uczestniczył w eskorcie osłaniającej Niemców opuszczających koszary, konwojując ich do Jaksic. Od 10 do 11 stycznia uczestniczył w walkach o Złotniki Kujawskie, podczas których został ranny w prawe podudzie. Rana była lekka, to też po kilku dniach wrócił do oddziału walcząc na froncie północnym do czasu zakończenia działań zbrojnych.
Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie: listy odznaczonych Wielkim Krzyżem Powstańczym. Pozostałe źródła:
http://powstancy-wielkopolscy
GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG1554.
https://www.polskawliczbach.pl/wies_Bachorce
1Kodeks Dypl. Pol. II, 634; w: Monografii Kruszwickiej autorstwa E. Calliera.
2Kod. Mazow, str. 6; w: Monografii Kruszwickiej autorstwa E. Calliera.
3Uchwała Rady Państwa o nadaniu odznaczenia Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego, nr:12.22-0.764z dnia1966-12-22
4We wniosku odznaczeniowym podano nazwisko : Górzycki. Jako dowód prawidłowości nazwiska - Gorzycki rodzina przedstawiła akt zgonu. Polecam http://powstancy-wielkopolscy.pl/
5Uchwała Rady Państwa nr:03.15-0.79z dnia1958-03-15
6Uchwała Rady Państwa nr:06.14-0.217z dnia1965-06-14
7Uchwała Rady Państwa nr:05.26-0.673z dnia1972-05-26
8Uchwała Rady Państwa nr:12.06-0.962z dnia1957-12-06
9Uchwała Rady Państwa nr:12.06-0.960z dnia1957-12-06
10Uchwała Rady Państwa nr:02.21-0.216z dnia1976-02-21
11Uchwała Rady Państwa nr:05.02-0.301z dnia1958-05-02
12Uchwała Rady Państwa nr:11.10-0.909z dnia1958-11-10
13Uchwała Rady Państwa nr:12.31-0.1064z dnia1958-12-31
14Uchwała Rady Państwa nr:12.18-0.1055z dnia1958-12-18
15Uchwała Rady Państwa nr:12.06-0.960z dnia1957-12-06
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz