W okolicach Kruszwicy, we wsi Chrośno znajduje się młyn. Nie jest to zwyczajny młyn albowiem przeszłość tego obiektu zapisana jest w pamięci mieszkańców tejże osady.
Chrośno wzmiankowane było już w 1369 r. wówczas zostało nadane rycerzowi Stefanowi z Kraszyc z prawem lokowania wsi na prawie niemieckim. Od końca XV w. wieś należała do dóbr królewskich zarządzanych przez starostów rezydujących na zamku w Kruszwicy. Lustracja królewszczyzn przeprowadzona w l. 1659-1665 podawała, że w tym rejonie działał w 1. połowie XVII w. młyn wodny i wiatrak (obiekty zostały zniszczone w czasie wojny polsko-szwedzkiej).
Najnowsze badania wykazują, iż na terenie Kruszwicy działało przynajmniej pięć młynów. Jeden w Chełmcach, drugi w pobliskich Chełmiczkach, a pozostałe w Kruszwicy, Świątnikach i Bachorzu. Na początku XIX w. mieszkańcy Chrosna korzystali z młyna kruszwickiego, więc w Chrośnie młynu nie było lub był nieaktywny. Jednak potrzeba gospodarstw chłopskich, wymusiła w Chrośnie w latach 30-tych XIX w. utworzenie wiatraków. Postawiono w tejże wsi trzy młyny po 1836 r. Pierwszy z inicjatywy rodziny Smul. Znajdował się on na wschód od zabudowań wsi (przy późniejszej linii kolejowej i stacji Lachmirowice) przetrwał około 100 lat (popadł w ruinę dopiero w latach 60-tych XX w.).
W 1890 r. wzniesiono koźlaka w Chrośnie, inicjatorem tego obiektu był Jan Kruszczyński, młynarz, który prowadził wcześniej młyn w Gębicach. Trzeci młyn powstał w 1898 r. Związany jest z Józefem Boguckim. Wiatrak wietrzny funkcjonował jeszcze w okresie międzywojennym, a zniszczony został w czasie II wojny światowej (1945).
Oprac. B. Grabowski, źródła: Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 3, Poznań 1879, nr 1628; E. Callier, Kruszwica, Inowrocław 1895, s. 72-73; D. Gilly, Special Karte von Suedpressen, Berlin 1803, Sekt. C2; Sekt. XXIV; APB, Rejencja w Bydgoszczy 1815-1919, sygn. III, 4393, k. 49-51; APB, sygn. III 4392, k. 459-459v; C. Łuczak, Młynarstwo wiejskie na Kujawach zachodnich od XV w. do chwili obecnej „Lud”, t. 41, 1954, s. 589-590; Wiatrak w Chrośnie z końca lat 60. XVIII w. Jego dzieje i problematyka konserwatorska, pod red. P. Birecki, D. Jagiełło, Toruń 2022, s. 13-22; Fot. autor, archiwum rodzinne, wycieczka, stan z 2017 r.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz