środa, 21 października 2020

Piechcin – parafia pw. MB Częstochowskiej i św. Barbary

Parafia została erygowana przez kard. Stefana Wyszyńskiego w 1980 r. Kościół parafialny wybudowano w latach 1980-1991. Konsekrowany został w 1991 r. plebania jest połączona z domem katechetycznym zbudowanym w latach 1980-1991 r. Księgi metrykalne sięgają 1981 r. proboszczem był w latach 1980-1988 o. Konstanty Saternus OFM, a po nim ks. Stefan Balcerzak 1988 r. Parafia liczy około 3000 wiernych, święto patronalne przypada na 26 sierpnia, a adoracja odbywa się 21 lipca.

Do parafii należą ulice: Barcińska, Bielawska, Dworcowa, 11 Listopada, Okrężna, Pałacowa, Podgórna, Radłowska, Skalników, Słoneczna, Wiertników, Zaleska oraz miejscowości: Aleksandrowo, część Radowo, Wapienno, Zalesie Barcińskie. Przy parafii działają: Ruch „Święto-Życie”; III Zakon Świecki św. Franciszka; Akcja Katolicka; Rycerze św. Wojciecha; Żywy Różaniec Ojców; Żywy Różaniec Matek; Bractwo św. Barbary; Chórek Dziecięcy; koło Charytatywne i Ognisko Misyjne.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie rocznika Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Gaudentinum, Gniezno 2005. Fot. mapio.net

wtorek, 20 października 2020

Administracja Gniewkowa po okupacji niemieckiej 1939-1945 r.

W styczniu 1945 r. władzę w Gniewkowie przejęła radziecka komendantura wojenna. Komendantem był mjr Serokin. Ludność miasta przystąpiła do tworzenia polskich cywilnych organów władzy. Wybrano burmistrza – byłego powstańca wielkopolskiego Feliksa Adamskiego. Powołano Milicję Obywatelską, która jako pierwsze zadanie otrzymała zabezpieczenie zakładów przemysłowych.

W dniu 10 marca 1945 r. powołano Miejską Radę Narodową oraz Komisję Żywnościową, której pierwszoplanowym zadaniem było zdobycie żywności dla mieszkańców miasta. Komisja ta działała do września 1945 r. Pięć dni później utworzona została Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej. ORMO liczyło 20 członków. Władze miasta działały bardzo sprawnie, członkowie byli politykami, działaczami miejskimi, znali dobrze środowisko i jego możliwości.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródło: M. Radecki, Gniewkowo 1268-1990, Wrocław 1993.

poniedziałek, 19 października 2020

Lubostroń – parafia pw. Urszuli Ledóchowskiej

Parafia została erygowana przez kard. Józefa Glempa dnia 27 sierpnia 1991 r. kościół parafialny konsekrowany został 27 sierpnia 1996 r. przez abp. Henryka J. Muszyńskiego. Plebania pochodzi z 1995 r. Księgi metrykalne prowadzone od 1991 r. proboszczami byli: ks. Piotr Rutkowski 1991-2001, ks. Wojciech Schejn 2001. parafia liczy około 900 wiernych, święto patronalne przypada na 29 maja, a adoracja odbywa się 13 maja. Do parafii należą miejscowości: Lubostroń, Oporowo, Oporówek, Smerzyn i część Załachowa. Przy Kościele działają: Żywy Różaniec, Diakonia Piękna Domu Bożego i zespół Charytatywny.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie rocznika Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Gaudentinum, Gniezno 2005. Fot. mapio.net

niedziela, 18 października 2020

Solec Kujawski w czasie wojny ze Szwecją 1655-1660


W roku 1635 ogromny pożar zamienił Solec w popiół i przyniósł ludności nędzę i niedostatek. Król Władysław wspomniał o tym nieszczęściu w wydanym przez siebie potwierdzeniu przywilejów miasta z 22 marca 1635 r.  W wymienionym akcie królewskim czytamy: „ Po to, aby nasi poddani mogli jak najszybciej ochłonąć z nieszczęścia, które przyniósł ten pożar i odbudować obiekty publiczne, a szczególnie budynek sądu, udzielimy ze szczególnej łaski poddanym naszym, wcześniej wspomnianym obywatelom szczególne dobrodziejstwo, że zboże, które w ich własnych spichrzach zbożowych zostanie z całej okolicy złożone, nie zostanie kupione przez obywateli żadnego innego miasta, ani też przez wspomnianych obywateli wysłane statkami do Gdańska, pod karą konfiskaty całego wymienionego zboża”. 

Druga wojna szwedzka (1655-1666) nie oszczędziła Solca. Sejm w Warszawie postanowił, aby wszystkie prowincje bronione były przez pospolite ruszenie szlacheckie. W sprawozdaniu sejmiku kujawskiego, który w październiku 1655 roku obradował w Brześciu, omówiona została bieda wojenna, która dotknęła ziemię kujawską. Przedstawiono w nim, w upiększonym łacińskimi słówkami urzędowym stylu, jak to Szwedzi dusili ziemię dotkliwymi obciążeniami, ogniem i mieczem spustoszyli całe województwo, a wszystkie miasta i wsie chcieli obrócić w żar i popiół. W celu formowania wojsk zarządzone zostały pilne i wysokie, przekraczające majątek ludności, podatki. Solec i Bydgoszcz kilkakrotnie wykazywały poważne zaległości podatkowe. Szwedzkie armie zwycięsko przemaszerowały przez całą Polskę. Polski król musiał uciekać na Śląsk.

Okazały zamek bydgoski został w 1656 r. zniszczony. Wówczas odmieniła się karta wojenna. Przykład mnichów z Jasnej Góry koło Częstochowy ponownie wzniecił w całym kraju wolę oporu. W marcu 1656 r. bydgoszczanie wycięli szwedzki garnizon i otworzyli bramy miasta sławnemu wodzowi polskiej armii Stefanowi Czarnieckiemu.

Prawdopodobnie również w Solcu zgorzkniała przez liczne napady ludność nieoczekiwanie naszła nocą i wymordowała stacjonujący w mieście szwedzki oddział wojskowy. Przysłane do ukarania miasta wojska szwedzkie niebawem miały spalić Solec i zrównać go z ziemią. Całkowite zniszczenie Solca dokonało się podczas wojny północnej w latach 1700-1721.Mimo, że miasto nie zostało całkowicie zniszczone (przetrwało około 20 domostw, działało dwóch garncarzy, dwóch rybaków, dwóch piekarzy i piwowar, ziemia leżała odłogiem),to jednak mocno było zniszczone. Obywatele opuszczonych domostw zostali zabici bądź uciekli. Wioskom całego terenu nie powodziła się wcale lepiej. Prawie każda włóka była nie obrobiona, wszystko leżało odłogiem i nigdzie na wsi nie było ani jednego pługa. W Otorowie i Makowiskach dzierżawcy opuścili swoje gospodarstwa. Bardzo ciężko dotknięte było Przyłubie. Zniszczony został nie tylko majątek, ale także kwitnąca wieś olęderska. Jedyny chłop, który pozostał, złożył na bydgoskim zamku przysięgę, że poza nim w obu wsiach jak dotąd nie ma żadnych mieszkańców. Ziemia była opuszczona i leżała odłogiem, mały młyn wodny stał spustoszony.

Mniej tragicznie wyglądał należący do Solca Otorowski Młyn. Były tam jeszcze czynne dwa koła; tak samo jedynym kamieniem mielił zboże również „Nowy Młyn”, pozostałe dwa stały puste. Młyn w Rudach także należący do Solca, został doszczętnie spalony, taki los spotkał młyn w Czersku.

Solec i okolice zwolnione były na trzy lata z podatków. Również kościół w Solcu poniósł w czasie tej strasznej wojny wielkie straty i w związku z tym jako rekompensatę otrzymał grunty uprawne. Po pięcioletniej wojennej zgrozie wsie soleckie pozostały wyludnione, ograbione i w większości opuszczone. Szczególnie dotknięci zostali wojną olędrzy, ich budynki spłonęły, bydło zrabowano, a oni sami wraz z rodzinami pozostali w biedzie, mordowani przez żołnierzy szwedzkich, bądź umierali z głodu.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła; Codex diplomaticus Marioris Poloniae, wyd. E. Raczyński, Poznań 1840; Scriptores rerum Prussicarum, ed. Th. Hirsch, M. Toeppen, t. 2, Leipzig 1863; J. Voigt, Geschichte Preussens, Konigsberg 1830; e. Schmidt, Aus Brombergs Vorzeit, Bromberg 1902; P. Rudolf, Z historii Solca Kujawskiego i okolicznych wsi, Solec Kujawski 2003; A. Pawiński, Dzieje ziemi kujawskiej oraz akta historyczne do nich służące, t. 2, Warszawa 1883; W. Krymski, Z dziejów Solca, Związek Strzelecki, porównanie czynu soleckiej społeczności z czynem mnichów z Częstochowy; APP, bydgoskie księgi grodzkie, relacje, 1657-1665, k. 156 i APP, bydgoskie księgi grodzkie, relacje 1657/1665, k. 172, k. 186-187.

sobota, 17 października 2020

Szadłowice – parafia pw. św. Bartłomieja

Parafię erygowano około 1326 r. Drewniany kościół z 1763 r. został rozebrany po 1885 r. Obecną świątynię parafialną zbudowano w 1890 r. w stylu neogotyckim konserwowano w 1891 r. reprezentuje styl neogotycki. Z parafii wywodzi się założyciel Zgromadzenia Chrystusowców – ks. Ignacy Posadzy. Kościół był odrestaurowany w 2000 r. 

Zabytki: ołtarz główny neogotycki, obraz Maryi i Panny niepokalanie poczętej, (barok XVII/XVIII w.), rzeźby zakonnika i zakonnicy) rokokowe z 2 połowy XVIII w.), krucyfiks późnobarokowy (XVIII w.), krzyż z XIX w., z płaskorzeźbami obrazującymi narzędzia Męki Pańskiej oraz postaciami św. Marii Magdaleny, św. Stanisława bp. I św. Wawrzyńca. 

Plebania pobudowana w 1994 r. proboszczami po 1945 r. byli; ks. Antoni Węsierski 1945-1953; ks. Franciszek Januchowski 1953-1959; ks. Wiktor Kasprzak 1959-1962; ks. Jan Sikorski 1962-1964; ks. Albin Obiegły 1964-1988; ks. Ireneusz Oliwkowski 1988 r. kaplica na cmentarzu w Szadłowicach, poświęcona została w 1975 r.

parafia liczy około 1100 wiernych, świętuje na św. Bartłomieja, a adoracja odbywa się 1 lutego. Parafia swym zasięgiem obejmuje: Latkowo, Sklamierowice, Słońsko, Szadłowice i Więcławice. Przy kościele działają matki Różańcowe.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie rocznika Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Gaudentinum, Gniezno 2005. Fot. parafiaszdlowice.pl

piątek, 16 października 2020

Janikowo w średniowiecznych dokumentach pisanych

Janikowo najprawdopodobniej wzięło swoja nazwę od zdrobnienia imienia Jan, po staropolsku Janik – możliwe, że właściciela wsi. Przyrostek -owo, a także -ewo jest popularną formą dla nazewnictwa miejscowości w regionie kujawsko-wielkopolskim. 

Pierwsza informacja źródłowa o Janikowie pochodzi z 1472 r. Dokument zawiera informację o tym, że król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził przekazanie przez Bogusza z Ostrowa wsi Janikowo bratu Władysławowi. Ze źródła z 1489 r. wynika, że we wsi było 6 półłanów, 4 łany opustoszałe i folwark, co wskazuje na niewielkie gospodarcze znaczenie wsi i peryferyjny charakter zarówno w ramach parafii Ostrowo, jak i dynamicznie rozwijającej się w tym okresie wsi w parafii w Ludzisku i w Trlągu.

Wzmianka o wsi pochodzi także z II połowy XVI w. W latach 1560-1582 właścicielką Janikowa była Pani Sierosławska. Wieś nie była wówczas w dobrej kondycji. W późniejszym czasie z Janikowa przeprowadziło się wielu chłopów do innych wsi. 


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: E. Krause, Monografia historyczna Gminy i Miasta Janikowo – od pradziejów ludzkości do końca XX wieku, Janikowo 2002; Zarys monograficzny Kruszwicy, pod red. J. Grześkowiaka, Toruń 1965.

czwartek, 15 października 2020

Rojewo – parafia pw. NMP Wspomożycielki Wiernych

Parafia została erygowana w dniu 15 sierpnia 1976 r. Świątynia parafialna to kościół poewangelicki, zbudowany w 1905 r., przyjęty wraz z plebanią w 1945 r. W 1980 r. nastąpiło poświęcenie pomnika z figurą św. Józefa. Księgi metrykalne ochrzczonych od 1945 r., a małżeństw i zmarłych od 1949 r. proboszczami po 1945 r. byli: ks. Bernard Jekiel; ks. Henryk Domżalski, ks. Edward Okoński. Parafia liczy około 980 wiernych, świętuje 24 maja, a adoracja odbywa się 12 kwietnia. Parafia obejmuje miejscowości: Jaszczółtowo, Jurancice, część Płonkowa, Rojewo i Topola. Cmentarz jest wspólny z parafią Płonkowo.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie rocznika Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Gaudentinum, Gniezno 2005. Fot. parafiarojewo.pl

środa, 14 października 2020

Zyski Brześcia Kujawskiego w latach międzywojennych

W okresie międzywojennym pewne zyski, miasto czerpało z targowiska miejskiego. Stan obiektu był nie najlepszy. Zastrzeżenia budziły panujące tam warunki sanitarne. Pomimo tego jednak władze miejskie, jak i ogniwa kontrolne uznawały, że obiekt ten był wystarczający dla miejscowych potrzeb. Miasto dzierżawiło również jatki. Miasto czerpało również zyski z założonej w 1930 r. Komunalnej Kasy Oszczędnościowej w Brześciu Kujawskim, a także z dzierżawy ziemi uprawnej, stanowiącej własność miasta.

Innym źródłem dochodów było wydzierżawienie terenów łowieckich i dostępowanie prawa do polowania na gruntach miejskich. Pewne zyski czerpało miasto z udzielenia prawa prowadzenia karczm i punktów wyszynku napojów alkoholowych.

Oprócz wymienionych, Brześć Kujawski czerpał zyski z nakładania podatków komunalnych na mieszkańców.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: artykuł T. Kieloch, Położenie miasta i jego rozwój przestrzenny, w: Monografia Brześcia Kujawskiego, pod red. B. Głębowicza,  Włocławek 1970; PAP,WP, sygn. 62/I/23, opis miasta Brześcia Kujawskiego z 22 września 1923 r., fot. Urząd Miejski 1928 r. Brześć Kujawski w: fotopolska.eu

wtorek, 13 października 2020

Rojewice – parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Początek istnienia parafii wiąże się z 1932 r. W Rojewicach znajduje się kościół parafialny Najświętszego Serca Pana Jezusa. Jest to obiekt poprotestancki, zbudowany w XIX w., w stylu neogotyckim, poświęcony w 1945 r. Kaplica w Glinnie Wielkim została spalona przez Niemców w 1939 r. W plebanii mieścił się w czasie okupacji obóz dla Żydów polskiego pochodzenia. Plebania mieści się w dawnej pastorówce. 

Księgi metrykalne od 1945 r. Proboszczami po 1945 r. byli: ks. Zygfryd Raiter 1945-1946; ks. Stanisław Łukaszyk 1946-1949; ks. Henryk Klutt 1945-1950; ks. Bronisław Śliwiński 1950; ks. bernard Jekel 1951-1954; ks. Józef Frąckowski 1954-1961; ks. Henryk Wojcieszyk 1961-1967; ks. Józef Stawski 1967-1971; ks. Edward Podkowski 1971-1973; ks. Ignacy Mączyński 1973-1978; ks. Kazimierz Pilarski 1978-1984; ks. Jerzy Nowak 1984-1996; ks. Wojciech Danecki 1996 r. Parafia liczy 1200 wiernych, świętuje w uroczystość Najśw. Serca Pana Jezusa, a adoracja odbywa się 3 lipca. 

Parafia obejmuje: Bród Kamienny, Glinno Wielkie, Glinki, Jezuicka Struga, Liszkowice część, Magdaleniec, Osieczek, Osiek Wielki, Rojewice, Starą Wieś, Zawiszyn. Parafia posiada cmentarz, a  także działają tu organizacje: Żywy Różaniec, Koło Wspierania Powołań Kapłańskich i Ognisko Misyjne.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie rocznika Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Gaudentinum, Gniezno 2005. Fot. parafiarojewice.pl

poniedziałek, 12 października 2020

Poświęcenie Kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Chełmcach 11.10.2020 r.

Wczoraj parafia pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej miała swoje wielkie święto. Kościół został poświęcony. Parafianie po 177 latach doczekali się konsekracji ołtarza i świątyni. Parafia wzmiankowana była już 763 lata temu. Wspólnota liczy zatem przynajmniej osiem wieków.

Liczby, które pozwoliłem sobie przedstawić, dają do myślenia. Parafia należy do jednych z najstarszych na naszych ziemiach. W niedzielę odnowiony kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej poświęcił Prymas Polski abp Wojciech Polak. Świątynia przeszła w ostatnim czasie szereg prac remontowych i renowacyjnych.

Obecna świątynia została zbudowana w 1843 r. Wcześniej istniał kościół drewniany ale podzielił los innych Kujawskich świątyń budowanych z tego łatwopalnego budulca. Na Kujawach spłonęło wiele kościołów rzymskokatolickich. Pożar dotknął również drewniany kościół w Chełmcach. W drewnianej świątyni znajdowały się trzy ołtarze. W głównym ołtarzu był obraz Matki Boskiej z dzieciątkiem, a na zasłonie widniało wyobrażenie św. Katarzyny patronki kościoła. Ołtarze boczne umieszczono w nawie głównej. Świątynia została rozebrana na początku XIX wieku.

Na uwagę zasługuję również plebania, która pochodzi z okresu dwudziestolecia międzywojennego oraz cmentarz. Cmentarz parafialny w Chełmcach od początku jest związany z istnieniem kościoła. Do najstarszych grobów na cmentarzu parafialnym w Chełmcach należy grób rodziny Kozłowskich. Pochodzi on z pierwszej połowy XVI wieku. Oznaczony jest herbem, prawdopodobnie Jastrzębiec.

W pewnym czasie w Chełmcach istniały jednocześnie dwa kościoły. Niestety świątynia ewangelicka nieocalała do dzisiejszych czasów.

Mszy św. przewodniczył i konsekracji dokonał ksiądz arcybiskup Wojciech Polak Prymas Polski. Obecni byli księża dekanatu kruszwickiego, z dziekanem księdzem Wojciechem Daneckim na czele, długoletni proboszcz chełmieckiej parafii ksiądz Bronisław Haniewicz oraz synowie parafii: ksiądz prałat Władysław Mielcarek, ksiądz Przemysław Grzybowski i ksiądz Remigiusz Malewicz. W imieniu parafian księdza Prymasa powitali Pan Jerzy Stanny i Pani Barbara Lewandowska – członkowie Rady Parafialnej. Na koniec gorące podziękowania złożył ksiądz proboszcz Roman Płaczek.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródło. Fot. Andrzej Gralak.